Phía sau chuyến thăm tạm biệt Trung Đông của bà Rice

Hôm 9/11, Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice đã kết thúc chuyến thăm Trung Đông 4 ngày. Trong chuyến đi lần này, bà đã tới thăm Israel, Palestine, Jordan và Ai Cập, cũng như tham gia cuộc hội đàm của Bộ Tứ (Liên hợp quốc, Mỹ, Liên minh châu Âu, Nga) về vấn đề hòa bình Trung Đông tổ chức tại khu thắng cảnh Sharm el-Sheikh bên bờ Hồng Hải của Ai Cập.

Chuyến thăm Trung Đông lần này của bà Rice mang ý nghĩa tượng trưng nhiều hơn. (Ảnh: Corbis)

Các nhà quan sát cho rằng, kết quả thu được sau chuyến đi này của bà Rice cũng không đáng là bao.

Đây là chuyến thăm Trung Đông lần thứ 19 của bà Rice trong vòng 2 năm trở lại đây, là cũng là chuyến đi thứ 8 tới khu vực này của Ngoại trưởng Mỹ kể từ sau hội nghị quốc tế về Trung Đông do Mỹ chủ trì được tổ chức ở Annapolis, Maryland hồi tháng 11 năm ngoái.

Theo đánh giá của giới bình luận quốc tế, việc bà Rice trước khi kết thúc nhiệm kỳ ba lần bảy lượt tới Trung Đông là muốn nắm bắt những cơ may cuối cùng để thúc đẩy hơn nữa tiến trình hòa bình giữa Israel và Palestine, đó cũng là để xây dựng nền tảng cần thiết cho chính quyền kế nhiệm trong vấn đề Trung Đông.

Tuy nhiên, thực tế là, chuyến thăm lần này của bà Rice đã không đạt được hiệu quả như mong muốn. Lần đi này có ý nghĩa tượng trưng hơn là nội dung thực chất, và rõ ràng là các vòng đàm phán hòa bình Palestine-Israel đã không xuôi chèo mát mái theo đúng lịch trình do Mỹ đề ra.

Tháng 11 năm ngoái, tại hội nghị do Mỹ chủ trì ở Annapolis, lãnh đạo Israel và Palestine đã cam kết khởi động lại các vòng đàm phán hòa bình và cố gắng đạt được một thỏa thuận hòa bình với nhiều nội dung quan trọng về Trung Đông trong năm 2008. Song cho tới giờ phút này, các cuộc hòa đàm đã không đạt được mấy tiến triển như mong đợi.
Hiện tại, ông Bush sắp kết thúc nhiệm kỳ, trong khi cục diện Palestine-Israel vẫn như cũ. Hôm 6/11, bà Rice đã phải thẳng thắn thừa nhận rằng sẽ không thể đạt được thỏa thuận hòa bình Trung Đông vào cuối năm nay như mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, bà khẳng định đã có một nền tảng vững chắc cho thỏa thuận này.

Giới phân tích cho rằng, cuộc xung đột giữa Palestine và Israel kéo dài lâu nay, lợi ích hai bên đan xen phức tạp, do đó hiệp định hòa bình khó có thể đạt được ngay.

Nhất là trong tình hình hiện nay, ngoài những tranh chấp về phân định đường biên giới của nhà nước Palestine tương lai, vị thế của Jerusalem, số phận các nạn dân Palestine, khu định cư người Do Thái, thì cũng còn rất không ít vấn đề đủ khiến cho hội đàm Palestine-Israel trong thời gian ngắn khó mà đạt được bước đột phá.

Thứ 1, bản thân chính trị nội bộ của Israel và Palestine đều đang có nhiều vấn đề bất ổn. Ở Israel, Thủ tướng Ehud Olmert bị buộc phải từ chức vì những cáo buộc liên quan đến tội tham nhũng, trong khi Ngoại trưởng Israel Tzipi Livni - người vừa được chọn kế nhiệm ông Olmert đã thừa nhận thất bại trong việc tổ chức Nội các. Cuối tháng 10 vừa qua, Tổng thống Israel Shimon Peres tuyên bố sẽ tổ chức bầu cử sớm vào tháng 2 năm sau.

Về phía Palestine, nhiệm kỳ 4 năm của ông Mahmoud Abbas sẽ kết thúc vào tháng 1 năm tới, trong khi giữa hai phe phái chính ở Palestine là Fatah và Hamas lại chứa đầy bất hòa và mâu thuẫn.

Thứ 2, các cuộc hòa giải giữa những phe phái trong nội bộ Palestine hết lần này tới lần khác bị cản trở. Tháng 6 năm ngoái, Hamas dùng vũ lực tấn công chiếm quyền kiểm soát Gaza từ tay Fatah, gây ra sự chia rẽ chính trị sâu sắc ở Palestine. Các cuộc đối thoại hòa bình giữa Hamas và Fatah liên tiếp bị hoãn lại. Hôm 8/11, Hamas tuyên bố tẩy chay cuộc hội đàm hòa bình với các phe phái Palestine dự định tổ chức vào ngày 10/11 ở Cairo.

Chính quyền mới của Mỹ sẽ có vai trò như thế nào trong tiến trình hòa bình này, hiện chưa thể biết được. (Ảnh: Corbis)

Thứ 3, xung đột vũ trang giữa Hamas và Israel thời gian gần đây leo thang và ngày càng phức tạp, khiến thỏa thuận ngừng bắn ở Gaza đạt được tại Ai Cập đứng trước nguy cơ đổ vỡ.

Cuối cùng, Tổng thống Mỹ sắp mãn nhiệm George W. Bush đã cảm thấy lực bất tòng tâm trong vấn đề Trung Đông. Trong suốt một thời gian dài vừa qua, Mỹ luôn là đại diện nước ngoài không thể thiếu trong tiến trình hòa bình Trung Đông. Hiện tại, nước này đang trong giai đoạn chuyển giao quyền lực ở Nhà Trắng, điều đó có thể sẽ làm gián đoạn việc thực thi chính sách Trung Đông của Mỹ.

Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ hiện đã kết thúc, với phần thắng thuộc về Barack Obama. Các nước Ảrập như Ai Cập đều bày tỏ hy vọng Tổng thống vừa đắc cử Obama sẽ phát huy vai trò lớn hơn trong tiến trình hòa bình Trung Đông. Mới đây, trong cuộc điện đàm với Tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak, Obama cũng khẳng định mong muốn cùng Ai Cập nỗ lực thúc đẩy tiến trình này.

Các nhà phân tích cho rằng, chuyến thăm tạm biệt Trung Đông của bà Rice đã tuyên bố sự thất bại của chính quyền Bush trong nỗ lực nhằm đạt được một hiệp định hòa bình giữa Palestine và Israel. Còn chính phủ mới của Mỹ sẽ đóng vai trò như thế nào trong tiến trình Trung Đông, thì giờ chưa thể biết được. (Theo THX)