"Trục ma quỷ" quay lại ám ảnh nước Mỹ

Gần 5 năm sau khi Tổng thống Mỹ Bush đưa ra khái niệm "trục ma quỷ" gồm Iraq, Iran và CHDCND Triều Tiên, Washington đã đạt tới điểm khủng hoảng với mỗi quốc gia nói trên: CHDCND Triều Tiên khẳng định đã thực hiện vụ thử hạt nhân đầu tiên, Iran từ chối ngừng chương trình làm giàu uranium và Iraq dường như đang lún sâu vào một cuộc nội chiến 3,5 năm sau cuộc xâm lược do Mỹ đứng đầu.

Gần 5 năm sau khi Tổng thống Mỹ Bush đưa ra khái niệm "trục ma quỷ" gồm Iraq, Iran và CHDCND Triều Tiên, Washington đã đạt tới điểm khủng hoảng với mỗi quốc gia nói trên: CHDCND Triều Tiên khẳng định đã thực hiện vụ thử hạt nhân đầu tiên, Iran từ chối ngừng chương trình làm giàu uranium và Iraq dường như đang lún sâu vào một cuộc nội chiến 3,5 năm sau cuộc xâm lược do Mỹ đứng đầu.

Người biểu tình giơ cao biểu ngữ: Trục ma quỷ thực sự là đói nghèo, phân biệt chủng tộc và chiến tranh (ảnh: msjc.net)

Theo các nhà phân tích và các quan chức Mỹ, vấn đề này dường như chồng lấn vấn đề kia, làm cho ông Bush và các cố vấn phải thực hiện những tính toán đầy khó khăn. Tình hình đang xấu đi tại Iraq đã ngấm ngầm phá hoại uy tín ngoại giao của Mỹ và hạn chế các lựa chọn quân sự của Washington, làm cho một số nước ngày càng tin rằng họ có thể hành động mà không phải gánh bất kỳ hậu quả nghiêm trọng nào. Trong khi đó, Iran đang theo dõi sát sao các động thái ngoại giao xung quanh vụ thử hạt nhân của CHDCND Triều Tiên, lấy đó làm manh mối để quyết định chương trình hạt nhân của nước này có thể tiến xa tới đâu.

• Thất bại to lớn trong chính sách ngoại giao

"Iran sẽ theo dõi rất chặt chẽ diễn biến tại Hội đồng Bảo An LHQ sau vụ thử hạt nhân của CHDCND Triều Tiên. Nếu LHQ không thể hành động mạnh tay, Iran sẽ nghĩ rằng họ có thể hành động mà không bị thiệt hại gì", Robert J. Einhorn, cố vấn cao cấp tại Trung tâm các nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS).

Michael E. O`Hanlon, một học giả tại Viện Brookings, cho biết phản ứng của Mỹ trước CHDCND Triều Tiên sẽ có những tác động lớn. "Iran chắc chắn sẽ theo dõi diễn biến. CHDCND Triều Tiên đã theo dõi điều gì xảy ra với Pakistan và thấy rằng thế giới đã không trừng phát Pakistan quá mức hoặc quá lâu. Iran chắc chắc sẽ chú ý liệu CHDCND Triều Tiên có được đối xử nhẹ tay hay không".

Các nhà chiến lược chính trị đã tranh cãi về mối liên hệ của vụ thử hạt nhân đầu tuần này với các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ trong vòng 4 tuần nữa ở Mỹ. Một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa dự đoán vụ thử hạt nhân sẽ làm cử tri chuyển hướng chú ý khỏi vụ xì căng đan tin nhắn của cựu nghị sĩ Mark Foley và nhắc nhở họ rằng đây là một thế giới nguy hiểm. Các nhà lãnh đạo với ý trí sắt đá đang nỗ lực hết sức để đương đầu với nói.

Một số nghị sĩ Đảng Dân chủ thì cho rằng vụ thử hạt nhân của CHDCND Triều Tiên sẽ được cử tri nhìn nhận như một thất bại nữa trong chính sách ngoại giao của ông Bush và nhanh chóng đổ lỗi này cho Đảng Cộng hòa. Jim Manley, Phát ngôn viên của Harry M. Reid (lãnh đạo phe Dân chủ thiểu số tại Thượng viện), nói: "Liệu tình hình này có giúp gì cho Đảng Cộng hoà hay không. Câu trả lời là hoàn toàn không. Vụ thử hạt nhân là một thất bại to lớn nữa trong chính sách ngoại giao của chính quyền Bush".

• Vẽ đường cho hươu chạy?

Trong thông điệp liên bang 2002 - một bài diễn văn được soạn thảo nhằm chuyển hướng tranh luận chính trị từ cuộc chiến chống al-Qaeda sang khả năng đối đầu với Iraq, Tổng thống Bush đã đề cập tới CHDCND Triều Tiên, Iraq, Iran và tuyên bố: "Các quốc gia giống như những nước này, và các đồng minh khủng bố của họ, là một trục ma quỷ, đang vũ trang để đe dọa nền hòa bình thế giới. Bằng cách tìm kiếm các vũ khí phá huỷ hàng loạt, những chế độ này là mối nguy hiểm ngày càng tăng... Trong mọi trường hợp, cái giá của sự thờ ơ sẽ vô cùng thê thảm".

Cả ba vấn đề đều nổi lên trong năm 2003: Mỹ xâm lược Iraq và không phát hiện thấy vũ khí huỷ diệt hàng loạt. CHDCND Triều Tiên bắt đầu có được plutonium đủ phẩm cấp để chế tạo vũ khí hạt nhân và plutonium này có nguồn gốc từ các thanh nhiên liệu nằm dưới sự quan sát của các thanh sát viên quốc tế. Iran tiết lộ đã đạt được tiến bộ nhanh chóng với chương trình làm giàu uranium bí mật trước đây.

Trái với cách hành xử đối với Iraq, chính quyền Bush đã nỗ lực giải quyết vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên và Iran bằng con đường ngoại giao. Tuy nhiên, tiến bộ rất chậm chạp, một phần do Mỹ miễn cưỡng tổ chức các cuộc đàm phán tay đôi với hai quốc gia này.

Cựu nghị sĩ Đảng Dân chủ Sam Nunn đã chỉ trích chính quyền Bush đã tập trung vào Irap trước tiên khi mà các mối đe doạ lớn hơn lờ mờ nổi lên ở CHDCND Triều Tiên và Iran. "Chúng ta đã bắt đầu với Iraq thuộc trục ma quỷ khi biết Iraq chưa có vũ khí hạt nhân. Hành động đó là tín hiệu làm cho các nước khác trong trục nghĩ rằng họ nên nhanh chóng có vũ khí hạt nhân. Tôi nghĩ chúng ta đã triển khai sai hướng".

Chính quyền Bush đã gây sức ép hôm 9/10 tại Hội đồng an ninh, thảo ra các điều khoản của một nghị quyết cứng rắn. Nghị quyết này sẽ kêu gọi áp đặt lệnh cấm vận vũ khí và một loạt biện pháp trừng phạt về tài chính và thương mại ràng buộc về mặt pháp lý của LHQ đối với Bình Nhưỡng. Mỹ cũng kêu gọi mở các cuộc điều tra quốc tế về mọi hoạt động buôn bán trong và ngoài CHDCND Triều Tiên để thực thi các lệnh trừng phạt đó.

Hôm 9/10, các quan chức Mỹ cũng hết sức tập trung vào phản ứng của Trung Quốc, nước giúp đỡ chính của CHDCND Triều Tiên bấy lâu nay. Chính phủ Trung Quốc công khai lên án vụ thử hạt nhân và một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết các lời bình luận riêng của các quan chức Trung Quốc cũng mạnh không kém. Theo quan chức này, vấn đề là liệu tình trạng bất ổn ở CHDCND Triều Tiên  có tồi tệ hơn một nước Triều Tiên vũ trang hạt nhân hay không. Quan chức này muốn giấu tên do những nhạy cảm về ngoại giao.

Dường như chắc chắn rằng Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice sẽ sớm có chuyến công du tới khu vực nhằm ủng hộ hơn nữa cho phản ứng mạnh của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, Michael J. Green, cựu chuyên gia về châu Á tại Nhà trắng và hiện đang làm việc tại CSIS, cho rằng các biện pháp trừng phạt quyết liệt sẽ không xảy ra..

James B. Steinberg, phó cố vấn an ninh quốc gia của cựu Tổng thống Bin Clinton và hiện là Hiệu trưởng Trường các vấn đề công Lyndon B. Johnson, ĐH Texas. Ông cho biết vụ thử hạt nhân của CHDCND Triều Tiên sẽ làm dấy lên một câu hỏi lớn hơn: "Liên quan tới trục ma quỷ, hiện các bạn có mạnh hơn so với cách đây 4 năm không?... Rõ ràng câu trả lời là chúng ta yếu hơn về vấn đề phổ biến hạt nhân ở cả CHDCND Triều Tiên và Iran so với 4 năm trước và tôi cho rằng chúng ta yếu hơn trong công tác an ninh tổng thể của chúng ta do tình hình tại Iraq". (Theo Washington Post)