2006: Năm quyết định của thương mại toàn cầu

Trong bối cảnh tăng trưởng của nền kinh tế thế giới phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống mậu dịch như hiện nay, 2006 sẽ là một năm rất quan trọng đối với hệ thống mậu dịch toàn cầu.

Trong bối cảnh tăng trưởng của nền kinh tế thế giới phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống mậu dịch như hiện nay, 2006 sẽ là một năm rất quan trọng đối với hệ thống mậu dịch toàn cầu.

Vòng đàm phán Doha đang tiến dần đến năm cuối cùng rất quan trọng trong lịch trình, mặc dù đến tận thời điểm này vẫn có rất ít dấu hiệu cho thấy những nền kinh tế hàng đầu thế giới có thể đạt được một thỏa thuận để mở ra vòng đàm phán tự do thương mại mới.

Những hiện tượng mất cân bằng, thậm chí trái ngược nhau giữa các nền kinh tế vốn phụ thuộc vào nhau - chẳng hạn như thâm hụt mậu dịch thì ngày càng tăng lên ở Mỹ (hiện đã lên tới 700 tỷ USD trong năm nay), trong khi thặng dư mậu dịch tại Trung Quốc vẫn tăng lên chóng mặt không kém - đang làm dấy lên làn sóng bảo hộ ở những nền kinh tế hàng đầu, từng là người tiên phong trong làn sóng mậu dịch tự do.

Trong bối cảnh các nền kinh tế châu Âu vẫn chưa thoát khỏi giai đoạn trì trệ, mở rộng mậu dịch có thể sẽ là giải pháp duy nhất cho một sự hồi sinh. Nhưng đổi lại, những nông dân được hưởng chính sách bảo hộ cao ở châu Âu cũng sẽ phải mở cửa thị trường của họ cho các nhà xuất khẩu từ các nước đang phát triển như Brazil và đồng ý giảm bớt mức trợ cấp nông nghiệp theo chính sách nông nghiệp chung (Common Agricultural Policy).

Trong khi đó, do các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc, Mỹ và Trung Quốc đang theo đuổi việc ký kết các thỏa thuận riêng rẽ với những đồng minh của mình.

Trên thực tế, hội nghị cấp bộ trưởng của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) tại Hong Kong vào tháng 12 này chỉ đạt được những tiến triển khiêm tốn so với mục tiêu mở rộng tự do thương mại. Bộ trưởng thương mại từ 149 nước đã không thể nhất trí bất kỳ một kế hoạch cụ thể nào đối với việc mở cửa thị trường, nhưng cam kết sẽ đạt được một thỏa thuận cụ thể vào tháng tư năm sau.

Các cuộc đàm phán, bắt đầu từ năm 2001, được ấn định là sẽ kết thúc vào cuối năm 2006 với đích cuối cùng là đạt được một thỏa thuận mở cửa thị trường nông nghiệp ở các nước giàu và thị trường đối với hàng công nghiệp cũng như dịch vụ tại một số nước đang phát triển. Với tình trạng hiện giờ của các cuộc đàm phán, việc cuộc họp không đổ vỡ trong thái độ giận dữ lẫn nhau giữa các nước giàu và các nước nghèo được nhìn nhận là một sự an ủi.

Các nước giàu đề xuất nhiều nhượng bộ dành cho các nước nghèo, trong đó có cả cam kết chấm dứt hỗ trợ xuất khẩu nông nghiệp vào năm 2013, và không đánh thuế cũng như không áp dụng quy chế hạn ngạch đối với hàng nhập khẩu từ một số nước nghèo nhất – nhưng kèm theo một vài điều kiện ràng buộc.

Trong khi đó, các nước đang phát triển đang hợp tác với nhau chặt chẽ nhất từ trước tới nay. G20, nhóm nước có thu nhập trung bình do Brazil dẫn đầu, đã liên kết với G90, nhóm các nước nghèo hơn, để thúc đẩy việc thiết lập một hệ thống mậu dịch nông nghiệp công bằng.

Cơ hội đạt được một thỏa thuận thương mại toàn cầu phụ thuộc một phần vào những lợi ích mà mỗi quốc gia tính toán rằng họ sẽ đạt được sau khi chấp nhận một vài nhượng bộ nào đó. Mặc dù bộ trưởng thương mại các nước thường xuyên khẳng định rằng tự do thương mại phải là một cục diện "hai bên cùng có lợi", song một nghiên cứu mới đây của Ngân hàng thế giới cho thấy những lợi ích của một thỏa thuận mậu dịch không nhiều như người ta từng nghĩ và phân bố không đều.

Nghiên cứu chỉ ra rằng, tình trạng tự do mậu dịch tuyệt đối có thể làm tăng mức tăng giá trị tổng sản phẩm của kinh tế toàn cầu lên 287 tỷ USD/năm vào năm 2015, nhưng hai phần ba mức tăng trên sẽ thuộc về các nước công nghiệp.

Và cho dù các nước xuất khẩu nông sản lớn, chẳng hạn như Brazil, có thể được hưởng lợi nhiều nhất nếu các bên đạt được một hiệp định, song nhiều nước đang phát triển đồng thời cũng là những nước nhập khẩu lương thực lớn – như Bangladesh, Cameroon và Mozambique - sẽ bị thua thiệt trong vài năm đầu kể từ khi hiệp định có hiệu lực.

Vấn đề đối với một hiệp định thương mại toàn cầu tiềm năng là ở chỗ, để có thể nhận được sự ủng hộ về mặt chính trị ở các nước Bắc Mỹ (đặc biệt là từ Quốc hội Mỹ) thì nó phải bao gồm các điều khoản quy định việc mở cửa hoàn toàn thị trường nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.

Thế nhưng nước đang phát triển chủ chốt lại có quan điểm khác nhau trong từng lĩnh vực, phụ thuộc vào lợi thế cạnh tranh của họ trong lĩnh vực đó. Brazil ưu tiên nông nghiệp, Ấn Độ tập trung vào dịch vụ còn Trung Quốc quan tâm đến công nghiệp.

Do các cuộc đàm phán thương mại toàn cầu đang rơi vào thế bế tắc, các nước lớn đang hướng đến việc thiết lập các hiệp định mậu dịch tự do để đạt được các mục tiêu kinh tế và chính trị của họ. Nhiều nhà kinh tế học cho rằng những hiệp định này không được mong đợi nhiều so với một thỏa thuận mang tính toàn cầu vì sức mạnh đàm phán của các bên tham gia những hiệp định đó không tương đương với nhau. (Theo BBC)