Trên vùng biển, đảo quê hương
Bình Ba - tiền đồn của vịnh Cam Ranh

Nằm cách đất liền khoảng 20km, đảo Bình Ba thuộc xã Cam Bình (TX.Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa) có một vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược bảo vệ biển, đảo, thềm lục địa phía Nam của Tổ quốc. Và người dân nơi đây thì thân thiện, hiền hòa, hăng say lao động, bám biển làm giàu.

Nằm cách đất liền khoảng 20km, đảo Bình Ba thuộc xã Cam Bình (TX.Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa) có một vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược bảo vệ biển, đảo, thềm lục địa phía Nam của Tổ quốc. Và người dân nơi đây thì thân thiện, hiền hòa, hăng say lao động, bám biển làm giàu.

* Những người "lập" đảo Bình Ba

Sáng sớm hôm ấy, từ cảng cá Ba Ngòi, TX.Cam Ranh, theo chuyến tàu duy nhất trong ngày chở khách và hàng hóa từ đất liền ra cung cấp cho người dân trên đảo, tôi đã đến với Bình Ba.

Buổi sáng, vịnh Cam Ranh thật êm, gió nhẹ, ngồi trên tàu đang lướt sóng êm ru mà tôi cứ tưởng như mình đang ngồi trong xe ô tô chạy trên con đường phẳng lì trong thành phố. Sau gần một giờ rưỡi rẽ sóng, con tàu đã đưa chúng tôi đến đảo an toàn. Nhìn từ xa, Bình Ba như một cánh cung vững chãi án ngữ phía Đông vịnh Cam Ranh. Tàu thuyền từ biển Đông muốn vào được trong vịnh chỉ có hai lối là cửa lớn và cửa nhỏ theo hai dãy núi mang hình cánh cung của đảo này.

Miếu thờ Ông Nam Hải - địa chỉ thiêng liêng của ngư dân Bình Ba.

Tương truyền, vào khoảng năm 1723, đảo Bình Ba mới có người ở. Theo lời kể của các cụ già, lúc đầu có ba người làm nghề chài lưới ở tỉnh Bình Định, trong lúc đánh bắt trên biển đã bị sóng to, gió lớn đẩy dạt vào đảo. Khi lên đảo, ba ngư dân này thấy đảo nhỏ nhưng thuận lợi cho việc làm ăn, sinh sống nên đã trở về quê rủ thêm bà con, họ hàng ra Bình Ba lập nghiệp. Lúc bấy giờ, người dân trên đảo chỉ sống bằng nghề chài lưới trên biển nên đối với loài cá voi mà bà con kính trọng gọi là Ông Nam Hải là rất quan trọng. Đến khoảng năm 1786, khi cư dân ở đảo đã đông hơn, nghề đánh bắt hải sản càng phát triển nên bà con ngư dân đã hùn nhau mua tranh, tre lập miếu thờ Ông Nam Hải. Năm 1825, có một xác cá voi khá lớn trôi dạt vào bãi biển Bình Ba ngay trước miếu thờ. Cá voi quá to, cư dân lại ít nên không thể di chuyển được xác lên bờ, do vậy bà con phải đóng cọc, dùng lưới vây lại giữ xác, chờ đến khi thịt phân hủy hết thì làm lễ rước phần xương của "Ông" vào miếu thờ theo đúng phong tục của ngư dân vùng biển.

Đến năm 1851, miếu thờ Ông Nam Hải ở Bình Ba vinh dự được nhận sắc phong "Nam Hải tự tộc tướng quân" của vua Tự Đức ban tặng. Từ đó đến nay, miếu thờ Ông Nam Hải ở Bình Ba đã trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa, nhưng bên trong miếu vẫn còn lưu giữ đầy đủ các hiện vật được người dân thờ cúng từ xưa như gươm, đao, mão, nón và 17 chiếc rương lớn, nhỏ bên trong đựng hài cốt cá voi. Ngoài miếu thờ Ông Nam Hải, đảo Bình Ba còn có một chốn tín ngưỡng linh thiêng khác là đình làng Bình Ba. Tại đình còn lưu lại tên các vị tiền hiền có công lập làng đầu tiên, đó là cụ Phan Bạc cùng ba anh em kết nghĩa là các cụ: Nguyễn Phụng, Nguyễn Hơn, Nguyễn Tùng.

* Đổi thay

Hôm tôi đến thăm đảo Bình Ba, ấn tượng đầu tiên ghi nhận được ở hòn đảo này chính là sự hiền hòa và tấm lòng cởi mở của người dân. Nghe tôi hỏi thăm đường đến nhà ông Trần Văn Hóa, Chủ tịch UBND xã, nhiều người đã tận tình chỉ dẫn. Hóa ra nhà của ông Chủ tịch xã cũng không khác gì nơi ở của những người dân bình thường trên đảo, cũng ngôi nhà cấp 4 đơn sơ, nhưng tấm lòng của gia chủ thì rất rộng mở và hiếu khách.

Trò chuyện với tôi trong bữa cơm trưa đạm bạc tại gia đình, Chủ tịch UBND xã Trần Văn Hóa cho biết, Cam Bình có tổng diện tích là 582,8 hécta, được bao bọc bởi núi đồi và mặt nước biển. Vào những năm 80-90 của thế kỷ trước, đời sống của người dân trên đảo còn nhiều khó khăn, sản phẩm làm ra chủ yếu là tự sản, tự tiêu nên có lúc nghề nuôi trồng, đánh bắt thủy, hải sản của ngư dân Cam Bình lâm vào cảnh điêu đứng. Cả xã đảo thường thiếu đói. Vì vậy, thời điểm đó có 40 hộ dân từng gắn bó với đảo hàng mấy chục năm đành ngậm ngùi quay về lại đất liền để tìm kế sinh nhai. Những người ở lại thì lây lất ra biển tìm tôm, cá đổi chác với nhau để sống qua ngày.

Một góc đảo Bình Ba.

Còn hiện nay, tiềm năng, thế mạnh của Cam Bình đã được khơi dậy. Cuộc sống của người dân trên đảo ngày càng khấm khá, cơ sở hạ tầng phục vụ cho người dân, như: điện, đường, trường, trạm, internet... đã được Nhà nước ưu tiên đầu tư, xây dựng đáp ứng cơ bản nhu cầu sinh hoạt, học tập, vui chơi, giải trí, đi lại... của bà con trên đảo. Hiện nay, dân cư của xã Cam Bình có 1.080 hộ với 5.100 nhân khẩu, phân bố chủ yếu ở hai hòn đảo Bình Ba với 3.400 nhân khẩu và Bình Hưng với 1.700 nhân khẩu. 70% cư dân trên đảo có gốc là người ở hai tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi, chủ yếu thuộc hai dòng họ Nguyễn và Phan.

Mặc dù ở nơi đầu sóng ngọn gió, cách đất liền hơn 20km nhưng Cam Bình vẫn được xem là nơi có phong trào khuyến học khá tốt. Ở đây, các em khi tới tuổi đến trường đều được đi học. Hệ thống trường mẫu giáo, tiểu học, THCS được địa phương đầu tư xây dựng khang trang đủ sức đáp ứng cho nhu cầu học tập của tất cả học sinh trên đảo. Riêng với các học sinh khối THPT thì phải xuôi đò vào TX.Cam Ranh để học. Tuy nhiên, hiện nay việc này cũng không còn khó khăn, cách trở bởi hàng ngày đều có một chuyến đò nối đất liền với đảo rất thuận tiện cho việc đi lại của các em. Và chính trong sự nỗ lực vượt khó của các em, thời gian qua đã có 250 thanh niên là con em của đảo đã tốt nghiệp ở các trường trung cấp nghề, cao đẳng, đại học. Trong số đó, với kiến thức văn hóa, khoa học kỹ thuật được trang bị trong những năm tháng học tập, nhiều em đã trở về cống hiến cho quê hương đảo Bình Ba.

Đức Việt