Những chuyện bi hài về nhà đất
Kỳ 1: Giá bồi thường bất nhất!

Mặc dù đã có nhiều quy định khá chặt chẽ nhưng mỗi khi đụng tới chuyện giải tỏa, bồi thường, tái định cư, làm chủ quyền về nhà đất thì người dân luôn bị thiệt thòi, bị "hành". Những câu chuyện bi hài dưới đây một lần nữa đặt ra nhiều vấn đề mà pháp luật phải điều chỉnh cho phù hợp và những cơ quan, cán bộ thực thi công vụ cần công tâm, minh bạch hơn.

Mặc dù đã có nhiều quy định khá chặt chẽ nhưng mỗi khi đụng tới chuyện giải tỏa, bồi thường, tái định cư, làm chủ quyền về nhà đất thì người dân luôn bị thiệt thòi, bị "hành". Những câu chuyện bi hài dưới đây một lần nữa đặt ra nhiều vấn đề mà pháp luật phải điều chỉnh cho phù hợp và những cơ quan, cán bộ thực thi công vụ cần công tâm, minh bạch hơn.

Nguyên nhân khiến 36 hộ dân bị ảnh hưởng của dự án mở rộng và nâng cấp đường liên phường Thống Nhất - Quyết Thắng không đồng ý nhận tiền là vì Hội đồng bồi thường và Ban quản lý dự án TP.Biên Hòa (gọi tắt là BQLDA) áp giá đất bất nhất. Chẳng hạn, 2 lô đất liền kề nhau (cùng vị trí đất) nhưng người này được bồi thường 1,94 triệu đồng, còn người kia chỉ nhận được 600 ngàn đồng/m2.

Người dân vẫn chưa giao mặt bằng để triển khai làm đường.

Ông Lê Long Biên (ngụ tại KP6, phường Thống Nhất, TP.Biên Hòa) bức xúc nói: "Tại sao cùng một khu đất do cha mẹ chia đôi cho 2 anh em, nhưng đất em trai tôi được BQLDA TP.Biên Hòa bồi thường 1,94 triệu đồng/m2, còn đất nhà tôi chỉ có 600 ngàn đồng/m2?". Cụ thể, hộ ông Biên và em trai là Lê Quang Huy (nhà đất liền kề nhau) được Hội đồng bồi thường thành phố thông báo giá bồi thường đất thổ cư vào năm 2007 đều là 600 ngàn đồng/m2. Sau đó, vào năm 2008, ông Huy được thông báo "nâng giá" bồi thường lên 1,94 triệu đồng/m2. Còn ông Biên, đến ngày 30-6-2009, mới được Hội đồng bồi thường thông báo về việc nhận tiền bồi thường đất thổ cư (đã áp giá từ năm 2007) là 600 ngàn đồng/m2.

Ông Lê Văn Tài ở cùng khu phố với ông Biên cũng gặp trường hợp "tréo cẳng ngỗng" như thế. Ông Tài có đất sang nhượng (nhưng chưa sang tên, chưa làm chủ quyền) cho bà Lan và bà Vân (đất cùng một thửa cắt ra). Thế nhưng, trong cùng dự án làm đường này, ông Tài chỉ được bồi thường đất thổ cư với giá 600 ngàn đồng/m2, còn bà Lan và bà Vân được bồi thường đến 1,94 triệu đồng/m2 (đối với đất thổ cư) và 1,228 triệu đồng/m2 (đối với đất nông nghiệp). Ông Tài bức xúc: "Người khác mua đất của tôi thì được bồi thường giá cao hơn, còn tôi là chủ đất "gốc" thì BQLDA TP.Biên Hòa áp giá thấp. Vì sự khó hiểu này nên tôi và nhiều người dân không đồng ý nhận tiền và yêu cầu BQLDA phải giải thích thỏa đáng việc chi trả nhiều giá như vậy, đồng thời phải làm rõ tại sao không tiến hành lập hồ sơ chi trả đồng loạt mà chia nhỏ thành nhiều đợt (7 đợt), rất khó hiểu".

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, năm 2003, dự án cải tạo nâng cấp đường đi qua 2 phường Thống Nhất và Quyết Thắng được UBND TP.Biên Hòa thống nhất thực hiện theo phương án "xã hội hóa giao thông". Nghĩa là người dân góp đất, còn UBND TP.Biên Hòa chi ngân sách để làm đường. Đến năm 2004, thành phố đã thay đổi quyết định theo hướng địa phương đầu tư 100% vốn ngân sách (bao gồm kinh phí làm đường và tiền bồi thường về đất, vật kiến trúc...  cho các hộ dân bị giải tỏa) với kinh phí dự trù là 2 tỷ đồng. Nhưng do nhiều vướng mắc khác nhau nên đến năm 2006, kinh phí làm đường này "đội" lên đến 9 tỷ đồng và hiện nay là 55 tỷ đồng. Song, tới thời điểm này dự án vẫn chưa thành hình. Theo thống kê của cơ quan chức năng, khi triển khai làm đường này, có 203 hộ ở 2 phường Thống Nhất và Quyết Thắng bị giải tỏa đất và di dời nhà. Đến thời điểm này đã có 167 hộ nhận tiền bồi thường, hỗ trợ về đất, vật kiến trúc và tái định cư, số còn lại vẫn tiếp tục khiếu nại.

Ông Nguyễn Tùng Lâm, cán bộ phụ trách kiểm kê, áp giá, bồi thường thuộc BQLDA TP.Biên Hòa cho biết: "Hai văn bản mà BQLDA TP.Biên Hòa triển khai bồi thường về đất, vật kiến trúc, tái định cư... gồm Quyết định 95 và Quyết định 69 của UBND tỉnh "Về quy định giá đất trên địa bàn". Do quy định về giá đất giữa năm 2007 và năm 2008 có sự chênh lệch nên mức giá chi trả giữa các hộ dân có khác nhau". Nói như vậy có nghĩa là, người nào "cố tình" không chịu di dời, giải tỏa hoặc hồ sơ về đất có vướng mắc, trục trặc thì càng về sau càng được bồi thường giá cao hơn. Điều này đã dẫn đến có sự chênh lệch về giá bồi thường và phát sinh khiếu nại vì sự bất bình đẳng.

Đường liên phường Thống Nhất - Quyết Thắng đã thi công từ lâu nhưng vẫn còn nham nhở thế này.

Song, ở đây còn có lý do là cách duyệt hồ sơ của BQLDA TP.Biên Hòa bị kéo dài, phân lẻ, có sai sót phải bổ sung trình duyệt nhiều lần nên người dân phản ứng. Mặt khác, theo một số người dân: "Tại sao đất của những hộ dân sang nhượng lại từ người khác thì được BQLDA xúc tiến bồi thường nhanh, giá cao hơn so với những hộ sinh sống lâu tại địa phương và có nguồn gốc đất rõ ràng. Liệu có chuyện ban phát trong công tác chi trả tiền bồi thường từ BQLDA?". Ông Trần Hiếu (người dân ở phường Thống Nhất) thì nói: "Cách đất tôi chỉ 6 căn nhà nhưng đất của người hàng xóm được xếp loại 2 nên bồi thường giá 3 triệu đồng/m2, còn đất gia đình tôi bị xếp loại 4 nên bồi thường có 600 ngàn đồng/m2. Ở đây chúng tôi cần được giải thích cụ thể, rõ ràng và chừng nào đảm bảo công bằng thì sẽ nhận tiền bồi thường và di dời". Xung quanh vấn đề này, bà Lê Thị Kim Hoàng, Chủ tịch UBND phường Thống Nhất cho biết, nguyên nhân người dân chưa giao mặt bằng cho BQLDA TP.Biên Hòa là do công tác thi công dự án triển khai quá chậm nên bà con cứ chần chừ, chưa muốn nhận tiền bồi thường và tự tháo gỡ công trình. Mặt khác, bà Hoàng cũng nói: "Bà con chưa nhận tiền vì cố ý chờ giá. Nhưng cũng có những người không nhận vì cho rằng việc chi trả từ BQLDA TP.Biên Hòa chưa minh bạch, linh hoạt, thỏa đáng".

Thiết nghĩ, BQLDA TP.Biên Hòa mở rộng, nâng cấp đường liên phường Thống Nhất và Quyết Thắng cần có kế hoạch đẩy nhanh tiến độ thi công công trình, để người dân nơi đây nhìn thấy "cái lợi" mà họ được thụ hưởng. Mặt khác, BQLDA cũng cần xem xét đến quyền lợi chính đáng của người dân bị giải tỏa đất khi áp giá bồi thường đảm bảo hợp lý và công bằng thì tiến độ mới triển khai nhanh được.

Đoàn Phú