Để pháp luật đi vào cuộc sống:
Bài 2: Mô hình có nhiều nhưng hiệu quả ít

Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật hiện nay được tổ chức rộng khắp, thế nhưng hiệu quả mang lại thì không cao. Nguyên nhân là do nhiều người, nhiều ngành cùng làm một việc, nhưng lại không sâu nên cuối cùng hiệu quả là... lớt phớt.

Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật hiện nay được tổ chức rộng khắp, thế nhưng hiệu quả mang lại thì không cao. Nguyên nhân là do nhiều người, nhiều ngành cùng làm một việc, nhưng lại không sâu nên cuối cùng hiệu quả là... lớt phớt.

* Đa dạng nhưng không mới

Phó giám đốc Sở Tư pháp Phan Văn Châu cho biết, việc tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng cách cử cán bộ về cơ sở tư vấn, phát tờ rơi hỏi đáp về pháp luật vẫn được duy trì thường xuyên. Nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật được biên soạn thành tài liệu hỏi đáp ngắn gọn, dễ hiểu. Các ngành, địa phương cũng đã tập trung nhiều vào tuyên truyền những luật rất gần gũi, thiết thân với người dân. Hiện nay, các ngành, địa phương thường chọn các luật mà người dân thường xuyên tiếp xúc, va chạm để tuyên truyền, như luật: Đất đai, Hôn nhân - gia đình, Phòng, chống ma túy. Năm 2008, Hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật của tỉnh đã phối hợp tổ chức được 106 đợt tuyên truyền pháp luật với gần 14 ngàn người dân tham dự. Trong đó, Hội Cựu chiến binh tỉnh đẩy mạnh tổ chức phổ biến nhiều văn bản pháp luật cho hội viên cơ sở các xã vùng sâu; Ban Dân tộc tỉnh tuyên truyền về Luật Đất đai, Luật Hôn nhân - gia đình cho đồng bào dân tộc thiểu số ở các ấp khó khăn; Sở Tư pháp tổ chức tuyên truyền pháp luật trong các trường cao đẳng, đại học và dạy nghề về các lĩnh vực liên quan đến lao động việc làm, bình đẳng giới...

Các văn phòng tư vấn pháp luật miễn phí cũng đang mở rộng hoạt động theo hướng xã hội hóa mạnh mẽ. Ngoài các cơ quan thông tin đại chúng như: Báo Đồng Nai, Đài PT-TH Đồng Nai, một số đơn vị như: Hội Luật gia tỉnh, UBND phường Trung Dũng và phường Quyết Thắng (TP.Biên Hòa)... cũng có trung tâm, văn phòng trợ giúp pháp lý miễn phí.

Thông qua các phiên tòa xét xử lưu động việc tuyên truyền pháp luật được thực hiện một cách trực quan, sinh động và hiệu quả.

Tuy nhiên, việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật (TTPBGDPL) vẫn chủ yếu từ cơ sở. Khởi đầu từ đơn vị ấp (khu phố), hiện tại có các mô hình: tổ hòa giải, câu lạc bộ, nhóm tuyên truyền, ban vận động... liên quan đến phổ biến pháp luật. Cấp xã và huyện cũng có câu lạc bộ, trung tâm trợ giúp pháp lý; phòng tiếp dân, ban hòa giải, các ban chỉ đạo... tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Và cấp tỉnh cũng có các ban, ngành, đoàn thể, với nhiều loại hình TTPBGDPL đa dạng, phong phú.

Song, điều đáng nói, tại các đơn vị hành chính cấp xã, một lãnh đạo xã được cơ cấu kiêm nhiệm nhiều chức vụ khác nhau trong công tác TTPBGDPL. Còn lãnh đạo các tổ chức đoàn thể thì giữ vai trò thành viên công tác này. Hiện tại, ở nhiều nơi thành lập rất nhiều mô hình tuyên truyền, phổ biến pháp luật với nhiều tên gọi khác nhau nhưng thực chất hoạt động chỉ là hình thức hoặc có thì lại giống nhau và chồng chéo lên nhau. "Do đó, cần gom lại một đầu mối để hoạt động chuyên sâu hơn, thể hiện rõ chức năng, nhiệm vụ, phương châm hoạt động. Cụ thể như, đã có bộ phận tiếp dân thì không cần thiết phải có câu lạc bộ trợ giúp pháp lý. Hoặc đã có ban hòa giải thì không cần có thêm hình thức khác với nhiệm vụ tương tự"- một cán bộ làm công tác tư pháp tại huyện Tân Phú cho biết.

Ông Lê Văn Hùng, Trưởng chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý huyện Định Quán thì lý giải vì sao trung tâm này không duy trì được hiệu quả hoạt động ổn định: "Theo quy chế, trung tâm có 9 cộng tác viên, gồm: 3 người công tác tại phòng tư pháp, 2 ở thanh tra huyện, 2 thuộc văn phòng UBND huyện và luật gia là 2 người. Nhưng chung quy chỉ có trưởng chi nhánh trực tư vấn, còn các thành viên khác thì luôn bận việc chuyên môn, không có thời gian trực 1 ngày/ tuần theo quy chế. Cho nên, hiệu quả đạt được của trung tâm không cao".

* Khắc phục ra sao?

Để khắc phục tình trạng thừa mô hình nhưng yếu về chuyên môn, trùng lắp hình thức hoạt động, nhiều ý kiến đề xuất: TTPBGDPL ngoài việc thực hiện theo diện rộng cần chú trọng đến chiều sâu. Hình thức tuyên truyền cần dễ hiểu, dễ nắm bắt, vận dụng. Trong đó, chú trọng đến mục tiêu giáo dục người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Ông Bùi Xuân Thống, Bí thư Tỉnh đoàn nhìn nhận: "Công tác TTPBGDPL mặc dù có nhiều đổi mới về nội dung, hình thức nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu là do hình thức tuyên truyền còn khô khan, việc ứng dụng các phương tiện hiện đại nhằm giáo dục trực quan còn rất hạn chế". Bà Lê Ngọc Sương, Phó chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh thì nói: "Tổ chức hội phụ nữ các cấp đã xây dựng khá nhiều mô hình, hình thức tập hợp hội viên. Thông qua các mô hình, hình thức này để tuyên truyền pháp luật. Đó là thế mạnh của hội, nhưng hội cũng nhìn thấy được nội dung mà các cấp hội triển khai công tác này chủ yếu xoay quanh giới thiệu về Luật Hôn nhân - gia đình, chống bạo hành, buôn bán phụ nữ...". Nói như vậy tức là việc tuyên truyền bị thu hẹp trong phạm vi nhất định.

Mặc dù công tác TTPBGDPL luôn được các cấp ngành, đơn vị triển khai và phối hợp khá nhiều, không thiếu hình thức, nhưng công tác điều tra, khảo sát, đánh giá về hiệu quả "đưa pháp luật vào cuộc sống" thì phần lớn chỉ dừng lại ở kết quả đánh giá qua số liệu từ các đơn vị. Trong báo cáo đánh giá đó thường là con số hàng ngàn cuộc tuyên truyền, hàng trăm ngàn lượt người tham gia... Nhưng theo ông Nguyễn Công Ngôn, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh: "Nên nhìn 2 mặt của công tác này, đó là: ý chí chủ quan của cơ quan tuyên truyền và nhu cầu hiểu biết pháp luật của người dân, khi cả 2 không đồng thuận, không gặp nhau thì không hiệu quả và ngược lại. Cho nên, người dân biết khiếu nại đúng nơi, đúng việc tức là am hiểu pháp luật để sử dụng nó bảo vệ quyền lợi cho mình. Nhưng không khéo, việc khiếu nại gia tăng là do người dân chưa am hiểu pháp luật một cách đầy đủ và lỗi là ở các cơ quan tuyên truyền pháp luật chưa tốt".

Ông Đặng Văn Đắc, Trưởng phòng Tư pháp huyện Định Quán đề nghị: "Lần tăng cường công tác TTPBGDPL qua các mô hình câu lạc bộ, tổ hòa giải, phòng tiếp dân và giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo... Đây chính là những đơn vị có cán bộ phụ trách am hiểu về pháp luật và các lĩnh vực liên quan. Cách giải quyết của các đơn vị này là trực tiếp tư vấn, hướng dẫn nên hiệu quả cao, nhất là người nói luôn có người nghe và rất muốn nghe".

Đoàn Phú