Để pháp luật đi vào cuộc sống:
Bài 1: Từ câu lạc bộ trợ giúp pháp lý...

Trong khi các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật trước đây còn nhiều hạn chế thì câu lạc bộ (CLB) trợ giúp pháp lý ra đời được đánh giá là một mô hình mới với nhiều triển vọng tích cực. Nhưng qua thời gian đầu triển khai thực hiện thì xem chừng mô hình này lại đi vào... vết xe đổ.

Trong khi các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật trước đây còn nhiều hạn chế thì câu lạc bộ (CLB) trợ giúp pháp lý ra đời được đánh giá là một mô hình mới với nhiều triển vọng tích cực. Nhưng qua thời gian đầu triển khai thực hiện thì xem chừng mô hình này lại đi vào... vết xe đổ.

* Khi người dân có chỗ để hỏi luật

Ông Nguyễn Tấn Phát, Phó chủ nhiệm CLB trợ giúp pháp lý xã Hóa An (TP.Biên Hòa) kể một trường hợp: Có 2 bạn trẻ đến khiếu nại tại sao xã không chấp nhận cho họ đăng ký kết hôn. Qua xem xét giấy tờ, nhân thân của 2 người này, ông Phát thấy việc tư pháp xã từ chối chứng nhận là đúng vì cô gái chưa đủ 18 tuổi. Sau khi nghe ông Phát giải thích pháp luật, đôi bạn trẻ đã "nghe ra" nên hứa sẽ chờ... vài tháng nữa cho đủ tuổi mới làm đám cưới. Cũng theo ông Phát: "Tôi vừa là Phó chủ nhiệm CLB vừa là Phó chủ tịch HĐND xã nên khi tiếp nhận thắc mắc của dân, xét thấy vấn đề đó thuộc phạm vi giải quyết của bộ phận, đơn vị nào thì tôi chỉ đạo tư vấn, giải quyết luôn, để khỏi gây phiền hà cho dân".

Cán bộ xã Hóa An đang tư vấn pháp luật cho người dân.

 CLB trợ giúp pháp lý xã Hóa An còn tư vấn cho nhiều người dân về chuyện vợ chồng gây gổ, mâu thuẫn và đòi ly hôn; hỏi về chính sách pháp luật thu hồi đất xây dựng dự án, áp giá đền bù theo quy định nào có lợi cho dân nhất; người có công, người nghèo và người tàn tật được hưởng ưu đãi gì... Có nhiều vấn đề hóc búa trong cuộc sống, người dân cũng đề nghị tư vấn khiến các thành viên CLB không ít lần "nhức đầu". Cho nên, "để trả lời người dân được chính xác, đúng luật đòi hỏi cán bộ trợ giúp phải am hiểu sâu về pháp luật. Khi nào "bí" quá thì chúng tôi gọi điện thoại về Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh nhờ tư vấn cho dân", ông Phát nói.

Ông Trần Văn Ngọc, Chủ tịch UBND xã Hóa An thì cho chúng tôi biết thêm: "Theo điều lệ hoạt động, nhiệm vụ của CLB là trợ giúp miễn phí cho các hộ nghèo, gia đình chính sách, thương binh, người neo đơn, tàn tật... Nhưng trên thực tế đối tượng đến tư vấn đủ thành phần và chúng tôi không từ chối một ai. CLB trợ giúp pháp lý là kênh tuyên truyền, giáo dục và đưa pháp luật vào cuộc sống sao cho hiệu quả". Cũng theo ông Ngọc, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, từ năm 2008 đến nay, xã Hóa An không xảy ra trình trạng đơn thư vượt cấp, khiếu kiện đông người. Ngoài mô hình CLB trợ giúp pháp lý, xã còn có các hình thức tuyên truyền, giáo dục pháp luật thông qua tổ hòa giải cơ sở, phòng tiếp dân và từ các phong trào phòng, chống tệ nạn xã hội, xây dựng đời sống văn hóa mới...

Còn ông Cao Văn Toan, Trưởng ban tư pháp kiêm Phó chủ nhiệm CLB pháp luật xã La Ngà (huyện Định Quán) cho biết: "Để thuận tiện cho người dân khi bà con có nhu cầu tư vấn pháp luật, tôi công bố số điện thoại cá nhân, cơ quan và sẵn sàng tiếp dân bất cứ lúc nào. Quan điểm tôi là không câu nệ vì công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật phải đa dạng hình thức, mọi lúc, mọi nơi, nhằm giúp dân tháo gỡ sớm những bức xúc. Chính điều đó sẽ giúp người dân nâng cao ý thức và hiểu biết pháp luật, giảm bớt khiếu nại".

* Chỉ vài người kiêm nhiệm!

Tuy nhiên, những CLB hoạt động có hiệu quả như tại các xã: La Ngà, Phú Lợi (huyện Định Quán); Hóa An và phường Thanh Bình (TP.Biên Hòa)... là không nhiều.

Theo đánh giá của Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh, hạn chế của các CLB trợ giúp pháp lý hiện nay là sinh hoạt chưa đều, chưa đồng bộ và thống nhất. Các thành viên trong CLB còn kiêm nhiệm nhiều việc chuyên môn, không có thời gian tham gia sinh hoạt, trợ giúp, tư vấn; trình độ hiểu biết pháp luật của các thành viên còn hạn chế. Còn theo ghi nhận của chúng tôi, một hạn chế nữa là hiện tại ở nhiều CLB, các thành viên tham gia chủ yếu là vài người đứng đầu các hội, đoàn thể, ban, ngành địa phương mà những người này vốn kiêm nhiệm và bận rất nhiều việc. Vì vậy, việc tổ chức tuyên truyền, phổ biến, tư vấn pháp luật ít diễn ra và hiệu quả không cao. Ông Lê Văn Hùng, Trưởng chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý tại huyện Định Quán còn cho biết, cộng tác viên của chi nhánh quá mỏng, ít tham gia sinh hoạt CLB và hầu như không có thời gian trực tư vấn nên hoạt động trợ giúp pháp lý tại địa phương chưa được nhiều người dân biết đến...

Người dân nghèo ở La Ngà đến CLB pháp luật của xã nhờ tư vấn pháp lý.

Trước tình hình này, trao đổi với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Mai Tâm, Phó giám đốc Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh mong muốn: "Để mô hình CLB trợ giúp pháp lý hoạt động hiệu quả hơn thì các thành viên trong CLB cần được tập huấn, bổ sung thường xuyên các quy định mới của pháp luật. Ngoài ra, các CLB cần phối kết hợp với những đơn vị khác để có nhiều buổi tuyên truyền, giáo dục pháp luật dưới hình thức kịch bản văn nghệ thông qua hội diễn quần chúng nhằm tránh khô cứng, khó tiếp thu đối với người lao động, người dân ở vùng sâu xa và cả học sinh, sinh viên".

Để góp phần xây dựng các CLB trợ giúp pháp lý ngày càng lớn mạnh, ông Nguyễn Tấn Phát, Phó chủ nhiệm CLB xã Hóa An đưa ra kinh nghiệm từ thực tiễn: "Khi cơ cấu nhân sự thành viên trong CLB phải chú ý đến người có trình độ học vấn, bằng cấp chuyên môn về pháp luật. Chọn cán bộ tư vấn thì phải chú ý đến những người tâm huyết với công việc, tư vấn hết khả năng và trách nhiệm, không được đùn đẩy hay thờ ơ trước thắc mắc của dân thì mô hình CLB này mới thật sự có hiệu quả".

Đoàn Phú (còn tiếp)