Trả lại cho em tuổi thơ
Kỳ cuối: Ước mơ của em, trách nhiệm của người lớn

Trẻ em được bảo vệ và chăm sóc bởi nhiều quy định của pháp luật như: Công ước về quyền trẻ em, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em... Nhưng trên thực tế, việc thực hiện các quy định này lại do người lớn quyết định. Cho nên, trẻ em vẫn còn phải mơ ước được thực hiện những quyền và nghĩa vụ của mình.

Trẻ em được bảo vệ và chăm sóc bởi nhiều quy định của pháp luật như: Công ước về quyền trẻ em, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em... Nhưng trên thực tế, việc thực hiện các quy định này lại do người lớn quyết định. Cho nên, trẻ em vẫn còn phải mơ ước được thực hiện những quyền và nghĩa vụ của mình.

* Hãy nghe trẻ em nói

Trẻ em là tương lai của đất nước. Xã hội quan tâm đầu tư chăm sóc, giáo dục và từng gia đình, từng bậc phụ huynh rất yêu thương, chăm sóc con trẻ. Nhưng theo các chuyên gia quản lý, bảo trợ trẻ em, cách chăm sóc, giáo dục của người lớn hiện nay đối với các cháu có lúc có nơi còn chưa phù hợp. Những gì do chính trẻ em nói ra dưới đây cho thấy các em "khôn hơn chúng ta tưởng" và người lớn cần phải tự điều chỉnh mình:

Một cô bé lớp lá học tại Nhà thiếu nhi tỉnh đã thắc mắc như thế này: "Con được nhận phần thưởng, được cô giáo cho nghỉ hè rồi sao ba mẹ còn bắt con đi học?". Chị H.N., mẹ bé là một công chức nhà nước giải thích với con: "Ba mẹ bận đi làm việc, không ai trông nên gửi con cho cô giáo giữ giùm". Cô bé khóc đòi: "Sao mẹ không gửi con cho bà ngoại giữ? Ở dưới quê con sẽ đi chơi với mấy anh chị. Mai con không đi học nữa đâu...".

Ngồi trên xe máy, trẻ em cũng cần được bảo vệ!

Còn chị M.K., một thành viên của Ủy ban MTTQ tỉnh thì kể, con gái chị mới 10 tuổi đã "trả treo" với mẹ rằng: "Nếu con làm sai, mẹ chỉ dạy lại chứ không được đánh và chửi. Mẹ làm vậy là vi phạm pháp luật bảo vệ trẻ em đó". Nghe vậy, ban đầu chị bị "sốc", nhưng khi suy nghĩ lại thì thấy vui vì con đã lớn khôn, hiểu biết và bản thân chị cần phải thay đổi cách giáo dục con mình.

Linh mục Lê Vinh Hiến ở Giáo xứ Kim Thượng (huyện Thống Nhất) kể: "Có lần, một cháu trai khoảng 12 tuổi đến gặp tôi xin được can thiệp về chuyện bị bố mẹ không cho đi học nữa, bắt đi làm kiếm tiền. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là cháu đã đưa ra lý do "trẻ em được Nhà nước bảo vệ quyền học tập và người lớn phải có trách nhiệm chăm lo" để buộc tôi và bố mẹ cháu phải... chấp hành đúng".

Song, gia đình vẫn là chỗ dựa, là nền tảng vững chắc, lâu bền gắn bó nhất với các em. Cho nên, ước mơ về một gia đình hạnh phúc nói chung, những đứa trẻ mồ côi nói riêng luôn là điều khắc khoải. Tại Trung tâm Bảo trợ - huấn nghệ cô nhi Biên Hòa và Nhà mồ côi ở chùa Diệu Pháp (huyện Long Thành), người viết có dịp tiếp cận, trò chuyện với nhiều cháu nhỏ. Tuấn Văn kể trong nước mắt: "Con thoát khỏi "hố chôn sống" của cha mẹ nuôi và được về cô nhi viện sinh sống là điều may mắn. Nhưng ở đây con luôn mơ ước tìm gặp lại gia đình, cha mẹ mình...". Cô bé Thanh Tâm thì tâm sự: "Con đi học, bạn con ai cũng có cha mẹ đưa rước, vui lắm. Còn con chỉ đi bộ và "mẹ" con là sư cô. Sao ba mẹ con bỏ con vậy chú?".

Bà Phạm Thị Lệ Thủy, Phó chi cục trưởng Chi cục Bảo trợ xã hội và bảo vệ chăm sóc trẻ em tỉnh cho rằng, trẻ em có quyền được sống trong môi trường gia đình hạnh phúc, được học tập, chăm sóc chu đáo, an toàn. Tuy nhiên, trên thực tế thì không ít bậc cha mẹ lại không nghĩ và thậm chí không hiểu biết đầy đủ những quy định của pháp luật về quyền trẻ em nên cứ áp đặt mệnh lệnh với con trẻ.

* Và cần người lớn hành động

Cũng theo bà Phạm Thị Lệ Thủy: "Nhiều cha mẹ trẻ hiện nay, khi lập gia đình và sinh con nhưng có ít kiến thức về xây dựng gia đình hạnh phúc, về trách nhiệm làm cha mẹ cũng như chăm sóc, giáo dục, định hướng, chia sẻ với con đúng cách. Do đó, điều cần thiết hiện nay của các bậc cha mẹ là cần bổ trợ kiến thức, "giáo dục lại mình"  trước khi giáo dục con".

Đó là những gì mà các bà mẹ, ông bố thực hiện hàng ngày với con mình như lâu nay cần thay đổi. Không phải cứ đi làm kiếm nhiều tiền về mua sữa cho con uống tăng cân, mập béo là được. Không phải con mình thích đồ chơi mua cho đồ chơi, thích quần áo đẹp có quần áo đẹp là đủ. Hoặc cha mẹ chiều con bằng cách cho nhiều tiền đi học thêm, tiêu xài mà không quan tâm kiểm soát thì vô tình đã tạo cơ hội cho các cháu tìm đến các trò chơi bạo lực, phim ảnh khiêu dâm và thậm chí nghiện hút. Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hòa (Nhà văn hóa thiếu nhi TP.Hồ Chí Minh) cho rằng: "Cha mẹ cần phải hiểu là trẻ em rất cần được gần gũi, quan tâm, chia sẻ và cả những lời khen, những lời động viên hơn là muốn gì chiều nấy cùng với sự dọa nạt, đòn roi".

Pháp luật quy định mọi hành vi xâm hại đến trẻ em đều bị cấm và có hình thức xử phạt rất nghiêm. Thế nhưng trên thực tế việc thực hiện còn nửa vời. Những hành vi bạo lực vẫn thản nhiên diễn ra hàng ngày: Một người mẹ đánh con như cơm bữa là chuyện nhỏ. Thầy cô tát tai, dùng hình phạt đối với học sinh chỉ bị khiển trách... Do đó, người lớn cần nhận thức rõ pháp luật về quyền, về việc bảo vệ trẻ em và phải thay đổi cách ứng xử với con trẻ.

Trẻ em cần sự quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ của người lớn.

Quyền được vui chơi, giải trí của trẻ em phải được xem là một trong những quyền cơ bản cần được triển khai thực hiện tốt. Thế nhưng, trên thực tế nhiều cháu vẫn bị cha mẹ, người thân ép buộc học ngày, học đêm, học cả ngày nghỉ và cả mùa hè. Các tụ điểm vui chơi, giải trí cho trẻ em tại một số địa phương còn thiếu, hình thức vui chơi chưa phong phú, đa dạng nên khó thu hút các em đến chơi. Những điều này, với bà Lê Ngọc Sương, Phó chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh là: "Không ít trẻ em đã bị người lớn cướp mất phần nào tuổi thơ trong sáng, bị tước đoạt quyền vui chơi, giải trí. Vì vậy, những ấn tượng tốt đẹp về tuổi thơ của các cháu đang bị thay thế bằng bạo lực và vật chất".

Việc quản lý trẻ em trong thời gian ngoại khóa hiện nay còn lỏng lẻo, thực tế trẻ em bị tai nạn thương tích chủ yếu là trong khoảng thời gian này. Ngoài trách nhiệm của gia đình, khi hậu quả xảy ra với trẻ em thì trách nhiệm của nhà trường và xã hội không phải là nhỏ. Nhiều trẻ vốn rất ngoan nhưng càng về sau càng hư dần mà theo ghi nhận của Chi cục Bảo trợ xã hội và bảo vệ chăm sóc trẻ em tỉnh là các cháu học được thói hư tật xấu từ bạn bè cùng lớp, cách ứng xử thiếu mẫu mực của thầy cô. Do vậy, thầy cô giáo cần hết sức chú ý giáo dục học trò, không để tật xấu lây lan trong các em. Và không ít tai nạn thương tích, chính quyền địa phương cần có sự thay đổi trong công tác quản lý. "Nóng" nhất hiện nay đối với tai nạn thương tích ở Đồng Nai là tình trạng trẻ em chết đuối. Thế nhưng, chính quyền các địa phương có nhiều trẻ chết đuối như các huyện: Xuân Lộc, Định Quán, Tân Phú vẫn chưa có biện pháp nào hạn chế, ngăn chặn. Theo Chi cục Bảo trợ xã hội và bảo vệ chăm sóc trẻ em tỉnh, trước mắt cần lắp đặt biển báo cấm, biển báo độ sâu, rào cản ở những nơi thường xảy ra tai nạn; tổ chức tập bơi cho trẻ...

Mạnh Quân