Dự án Khu liên hợp xử lý chất thải nguy hại Giang Điền chuyển mục đích:
Chất thải nguy hại về đâu?

Bùn thải chứa hóa chất của một công ty dệt nhuộm ở Long Thành.

Sau 5 năm triển khai cầm chừng, Công ty phát triển KCN Biên Hòa (gọi tắt là Sonadezi) đã xin chuyển mục đích sử dụng 100 hécta đất quy hoạch dự án xây dựng Khu liên hợp xử lý chất thải nguy hại tại xã Giang Điền (huyện Trảng Bom) sang đầu tư kinh doanh KCN công nghệ cao. Việc chuyển đổi này đã được Thủ tướng Chính phủ cũng như UBND tỉnh chấp thuận. Không còn nơi xử lý, lượng chất thải nguy hại (CTNH) đang lưu kho cũng như CTNH phát sinh trên địa bàn sẽ giải quyết ra sao?

* Không còn nơi xử lý, cũng không thể mãi lưu kho

Từ năm 1998, UBND tỉnh đã kiến nghị Chính phủ cho đầu tư xây dựng Khu liên hợp xử lý chất thải nguy hại. 100 hécta thuộc hai xã Giang Điền - An Viễn đã được duyệt cho quy hoạch dự án này. Công ty phát triển KCN Biên Hòa được giao làm chủ đầu tư. Sau nhiều năm "vật lộn" với những khó khăn, ngày 7-3-2002, Khu liên hợp xử lý chất thải nguy hại được khởi công. Một số hạng mục bước đầu được tiến hành xây dựng trên diện tích 2,1 hécta. Đến nay, hơn 30 doanh nghiệp đã gửi CTNH tại các kho chứa ở khu liên hợp này. 

Khi dự án được triển khai, nhiều người, nhiều ngành có trách nhiệm, kể cả các doanh nghiệp đang đầu tư trên đất Đồng Nai có CTNH thở phào nhẹ nhõm. Đây là lối thoát cho thực trạng nan giải: CTNH phát sinh ngày một tăng nhưng không biết xử lý ra sao và xử lý ở đâu? Thực tế lúc ấy, những kho tạm của các đơn vị thầu rác thải KCN đã quá tải, bản thân các doanh nghiệp cũng không thể lưu mãi CTNH trong khuôn viên nhà máy.

Ông Vũ Ngọc Tuy, Tổng giám đốc Công ty phát triển KCN Biên Hòa cho biết: "Để dự án được duyệt, Sonadezi cũng gặp rất nhiều khó khăn vì lúc ấy cả nước mới chỉ có Đồng Nai dám "đương đầu" với CTNH. Được UBND tỉnh động viên, Sonadezi bắt tay vào xây dựng dự án. Nhưng rồi CTNH thu gom thực tế không được bao nhiêu so với khảo sát, dẫn tới hoạt động khu xử lý này không thể tiến hành theo đúng quy hoạch". Thêm nữa, theo ông Tuy, khi khảo sát, công ty thấy lượng CTNH phát sinh trên địa bàn khá lớn, đủ để công ty đầu tư xử lý chôn lấp và đóng bãi trong vòng 6 tháng mùa nắng (không thể để bãi hở vào mùa mưa). Nhưng khi "gõ cửa" hợp đồng với các doanh nghiệp, lượng thu gom chỉ được khoảng 1/10 lượng CTNH cần cho 1 hố chôn lấp để có thể đóng bãi. Quá ít, đành phải lưu kho CTNH,  chờ đủ lượng mới tiến hành chôn lấp an toàn. Song đến nay, gần 4 năm thu gom của khoảng 30 nhà máy, lượng CTNH Sonadezi thu gom được mới chỉ có 3.500 tấn. Trong khi lượng CTNH thực tế đến nay đã lên đến con số gần 9.000 tấn/năm. Thêm vào đó, hiện nay khu vực Giang Điền - An Viễn có dân cư sinh sống khá đông đúc. Nếu vẫn đặt khu xử lý ở đây, khó có thể cách ly triệt để giữa khu xử lý với khu dân cư. Ngoài ra, ở đây còn có khu du lịch thác Giang Điền, nên việc vận chuyển CTNH ra vào ngang đây sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường và hoạt động kinh doanh của khu du lịch này. Nhưng lý do lớn nhất sẽ là lãng phí đất nếu sử dụng toàn bộ diện tích này cho khu xử lý mà lượng CTNH đưa về đây lại không đủ để chôn lấp, trong khi đầu tư cho những công trình xử lý CTNH cực kỳ tốn kém. Trước những khó khăn này, Sonadezi đã kiến nghị với UBND tỉnh cho điều chỉnh quy hoạch khu này sang KCN công nghệ cao vốn đang khan hiếm diện tích. Hiện nay, 100 hécta này nằm trong khu quy hoạch mở rộng 800 hécta của dự án liên khu KCN công nghệ cao (500 hécta) - khu dân cư  - khu dịch vụ (300 hécta).

Không còn nơi xử lý mà CTNH không thể mãi lưu kho. Với 3.500 tấn CTNH nằm chờ xử lý, trong đó có đến 80% là bùn thải từ quá trình xi mạ khá độc hại đang là mối lo lớn của những người, những ngành có trách nhiệm. Nếu việc lưu kho không bảo đảm đúng quy định an toàn, thời gian lưu kho kéo dài quá lâu có thể sẽ gây nguy hại cho môi trường và con người. Hơn nữa, nếu khu liên hợp xử lý CTNH chuyển mục đích khác, cũng cần phải bổ sung quy hoạch xây dựng khu xử lý này ở địa điểm khác, vì Đồng Nai không thể không có nơi xử lý CTNH...

* Chất thải nguy hại sẽ đi về đâu?

Đồng Nai hiện đã có 25 KCN đã và đang chuẩn bị đi vào hoạt động với trên 3.000 nhà máy và cơ sở sản xuất. Do tính chất đa dạng của ngành, nghề, nên CTNH của Đồng Nai cũng đa dạng về chủng loại. Hiện trạng xử lý CTNH trên địa bàn Đồng Nai hiện nay không mấy sáng sủa: Mới chỉ có 2 doanh nghiệp có thể tự xử lý CTNH của nhà máy mình là Công ty Syngenta (KCN Biên Hòa 2) và Công ty Aventis (KCN Amata). Hầu hết số còn lại  tùy theo điều kiện của mình, mỗi doanh nghiệp có cách xử lý CTNH khác nhau. Có nhà máy có diện tích đất kha khá thì tự lưu kho trong khuôn viên của mình; có nhà máy lại hợp đồng lưu kho với Sonadezi hoặc hợp đồng thu gom với một số nhà thầu CTNH ở TP.Hồ Chí Minh; số khác lại đổ chung với chất thải sinh hoạt để khỏi tốn phí xử lý hoặc giao cho thầu phế liệu thu gom từ A-Z.

Một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là những doanh nghiệp của Nhật Bản, nhận thức được chất thải của công ty họ thải ra là nguy hại và sẵn sàng trả giá cao cho dịch vụ xử lý đúng quy trình. Nhưng đến nay Đồng Nai vẫn chưa có được một khu xử lý tập trung. Cùng với xử lý, vấn đề quản lý CTNH tránh để "lọt" ra bên ngoài cũng rất khó. 

Thời gian qua, Sở Tài nguyên - môi trường đã tiến hành thẩm định gần 300 doanh nghiệp có phát sinh CTNH trong quá trình sản xuất và đã cấp sổ đăng ký quản lý chủ nguồn thải CTNH cho khoảng 200 doanh nghiệp. Hiện trên địa bàn Đồng Nai có 7 đơn vị làm nhiệm vụ thu gom, xử lý CTNH (gồm 2 đơn vị của Đồng Nai và 5 đơn  vị của TP.Hồ Chí Minh), nhưng lượng CTNH thu gom mới chỉ đạt 35%. Số CTNH còn lại về đâu và được xử lý ra sao, vẫn chưa có lời giải đáp. Trên thực tế, ngay ở những đơn thị thầu xử lý CTNH cũng còn tồn tại nhiều bất cập: các công đoạn như phân loại, thu gom, vận chuyển chưa đạt yêu cầu; nguồn thải đưa về chưa được xử lý triệt để; không thể đầu tư máy móc xử lý hiện đại, dẫn đến tiêu hủy không bảo đảm yêu cầu. Ngoài ra, ý thức phân loại CTNH của chủ nguồn thải cũng chưa cao.

Cho đến nay, trong cả nước cũng chưa có bất kỳ trung tâm phân tích nào làm nhiệm vụ lấy mẫu CTNH sau khi đốt để phân tích xem CTNH ấy đã được phân hủy hết hay chưa. Trước đây, Chính phủ cũng đã có chỉ đạo thành lập 3 trung tâm xử lý CTNH cho 3 vùng Bắc, Trung, Nam. Trong đó, trung tâm xử lý phía Nam sẽ được xây dựng tại Biên Hòa với sự tài trợ của Chính phủ Na Uy. Tuy nhiên, do có một số vấn đề về mặt bằng, về cơ chế hoạt động nên dự án này tạm thời hoãn  một thời gian. Đến nay, Cục Bảo vệ môi trường đã khởi động lại dự án này, nhưng trung tâm phía Nam có còn đặt ở Đồng Nai nữa hay không và khi nào dự án trên mới được hiện thực, thì còn phải chờ.

Không biết phải chờ bao lâu mới có trung tâm xử lý CTNH tập trung tương xứng với yêu cầu về tốc độ phát triển công nghiệp của các tỉnh phía Nam, trong khi khối lượng chất thải công nghiệp của Đồng Nai nói riêng và các tỉnh phía Nam nói chung đang không ngừng tăng lên, kéo theo đó là những hệ lụy về sức khỏe người dân. Để chủ động việc này, ngày 16-7-2007, Phó chủ tịch UBND tỉnh Ao Văn Thinh đã ký văn bản số  5431/UBND-CNN về việc cho đầu tư xây dựng khu xử lý chất thải công nghiệp (trong đó bao gồm xử lý cả CTNH) tại xã Quang Trung (huyện Thống Nhất) cũng với diện tích quy hoạch là 100 hécta. Công ty phát triển KCN Biên Hòa vẫn được giao làm chủ đầu tư. Ông Vũ Ngọc Tuy, Tổng giám đốc Công ty phát triển KCN Biên Hòa cho biết: "Trước mắt, việc giải tỏa diện tích 100 hécta này là rất khó khăn. Nhưng tỉnh đã giao trách nhiệm, công ty phải cố gắng. Theo quy hoạch, khu xử lý chất thải công nghiệp này còn xử lý luôn cả chất thải sinh hoạt của các huyện giáp ranh. Hiện công ty đang lập dự án quy hoạch chi tiết. Dự kiến đến năm 2009 khu xử lý này mới đi vào hoạt động".

Dự án thành lập khu xử lý CTNH nói riêng và các chất thải khác nói chung của Đồng Nai lại tiếp tục khởi động...

P.L