Đến Wyoming ghé vườn quốc gia đầu tiên của thế giới

Ngồi trên chiếc máy bay nội địa của Hãng American Airline từ sân bay Dallas (bang Utah) để đến Jacson Hole (bang Wyoming, bang rộng thứ 9 của nước Mỹ)... thông thường trên các chuyến bay nội địa, với cuộc hành trình khoảng 2 giờ bay thì phi công cho máy bay bay ở độ cao vừa phải, hành khách có thể quan sát được dưới đất trong suốt chuyến bay.

Du khách xem dòng nước nóng phụt lên cao gần 10m ở Old Faithful, VQG Yellowstone.

1. Địa hình nước Mỹ quả là rộng, dài; biển-núi-hồ-sông cứ mênh mông tít tắp. Chúng tôi được báo trước là bay đến Jacson Hole, Wyoming; nhưng chưa hình dung nơi đến sẽ như thế nào vì cứ thấy máy bay bay qua những vùng núi, hồ ngút ngàn. Khi máy bay hạ cánh, điều làm những du khách lần đầu đến Wyoming như chúng tôi ngạc nhiên đến không ngờ. Đường băng được xây dựng song song với dãy núi trải dài. Sân bay như một nơi đậu dã chiến với dãy nhà ga làm bằng gỗ và thấp tè như nơi ở của những người Eskimo trong mùa íông mà thỉnh thoảng được mô tả trong những phim thế giới đó đây hoặc trong truyện...

Từ sân bay vô thị trấn du lịch Jacson Hole mất khoảng hơn nửa tiếng. Dọc hai bên đường đi, màu xanh của những cây thông, cây rừng và những rặng núi khiến cho người ta lập tức quên đi bao lo toan vất vả của cuộc đời, chỉ còn biết có thiên nhiên vây quanh. Thật yên lành và hạnh phúc. Ở đây phần nhiều là nhà làm bằng gỗ, có xen với ciment gạch cát nhưng kiến trúc vẫn giữ được nét cổ của dân du mục khiến người ta liên tưởng ngay đến xứ sở của những anh cao bồi da đỏ trong phim ảnh. Người hướng dẫn của địa phương cho biết, nơi đây có những huyền thoại về những chàng cao bồi da đỏ của thời khai hoang khẩn đất. Và dù là thị trấn nhỏ với vài trăm nóc gia, chủ yếu là hoạt động dịch vụ phục vụ khách đến đây tham quan vào mùa hè và trượt tuyết vào mùa Đông, nhưng Jacson Hole có đầy đủ các cơ quan hành chính, đại diện Trường Đại học Wyoming và cả các Tổ chức phi chính phủ chuyên tư vấn giúp đỡ những phụ nữ, trẻ em hay người nghèo... Đặc biệt là thị trấn của du lịch, nhưng Jacson Hole lại yên tĩnh và an ninh dù có lúc nó chứa hàng ngàn du khách đến du lịch. Thị trấn được bao quanh bởi những quả núi. Khách đến đây trong mùa hè thường là trú chân qua đêm ở thị trấn để rồi sáng mai sẽ làm một tour du lịch tham quan Vườn quốc gia Grand Teton hay băng qua Teton để đến với Vườn quốc gia đầu tiên của thế giới là YellowStone, nơi mà cuối những năm 1990 đã bộc phát cháy rừng trên diện rộng và Tổng thống Bill Clinton lúc bấy giờ đã phải bay về thị sát và chỉ đạo chữa cháy cho rừng. Đã gần 10 năm nhưng khi chúng tôi đến đây, vết tích của cuộc cháy rừng vẫn còn, nhiều đám cây cháy và đổ ngả nghiêng trên diện rộng vẫn còn. Người ta không xê dịch, không tác động vào rừng nguyên sinh mà vẫn để như nó vốn có.

2. Hàng năm, du khách có hai dịp để đến với Jacson Hole-Wyoming. Đó là mùa đông để trượt tuyết và mùa hè để vào rừng câu cá hoặc xem thú, chứng kiến những mạch nước nóng phun lên từng chặp như vòi rồng. New Zealand và Iceland đều nổi tiếng với những mạch nứơc phun nhưng những mạch này đều không thể so sánh với Yellowstone. Khu vực giữa Yellowstone trong quá khứ, hiện tại và tương lai đều nằm dưới sức mạnh của núi lửa. Cách đây 2 triệu năm rồi 1,3 triệu năm và mới nhất là 640.000 năm, những trận phun núi lửa dữ dội đã xảy ra tại đây. Phần trung tâm của Yellowstone bị sụp, tạo thành miệng núi lửa to khoảng 30 - 45 miles, hoặc những chỗ trũng. Nhiệt nóng của sự phun trào đó vẫn truyền năng lượng cho những mạch nước phun của công viên, những dòng suối nóng, những lỗ phun khí và những vùng lầy. Những thác nước làm nổi bật các đường ranh giới giữa những luồng dung nham và những khu vực ấm. Những ngọn núi lởm chởm đe dọa vùng đồng bằng núi lửa của công viên. Cuộc sống hoang dã ở Yellowstone rất đa dạng: bò rừng, nai sừng tấm, gấu xám - gấu đen, thiên nga kèn, cá hồi dữ... Các loại thực vật được sắp xếp từ thực vật gần-sa mạc đến thực vật cỏ núi cao và núi (trên dãy Washburn). Thông Lodgepole chiếm 60% diện tích vườn quốc gia và là thành phần chiếm 80% của rừng. Yellowstone trở thành vườn quốc gia hàng đầu quốc gia bởi phong cảnh hoặc đời sống hoang dã ở đây. Nhưng lịch sử của nó lại có đầy ắp ở những câu chuyện cổ tích đầy màu sắc, hoặc những người thợ săn Jim Bridger và Osborne Russel và những nhà thám hiểm, những thợ chụp hình, những người vẽ bản đồ. Những bức ảnh của William Henory Jackson và những bức phác họa của Thomas Mora đã tác động đến Quốc hội Hoa Kỳ trong việc thành lập Yellowstone là vườn quốc gia đầu tiên trên thế giới vào năm 1872 - khoảng 65 năm sau khi cư dân ở vùng giáp ranh là John Colter trở thành người Mỹ da trắng đầu tiên "xâm nhập" vào vùng đất của người da đỏ, có nhiều mạch nước nóng phun, có hồ và rừng mênh mông này. Ý tưởng "vườn quốc gia" đã trở thành một mô hình sử dụng đất đai của nhiều quốc gia. Và Yellowstone đã phát triển từ một vùng đất đầy hấp dẫn và là nơi nương náu của thú hoang dã thành nơi bảo tồn sinh quyển và di sản thế giới.

3. Đi trong Vườn quốc gia (VQG) Yellowstone của Hoa Kỳ, tôi bỗng nhớ về VQG Cát Tiên của Việt Nam, có biên giới chung của 3 tỉnh Đồng Nai - Lâm Đồng - Bình Phước. Tôi chạnh lòng thương những người giữ rừng, ngày đêm vất vả xoay xở giữ hàng mấy chục ngàn hecta rừng mà người thì chẳng có bao nhiêu, phương tiện đi lại nhiều khi chỉ là... cuốc bộ! Trong khi đó, giữa muôn trùng rừng ở Yellowstone, người ta chỉ cần bỏ ra 12USD/người - tiền mua vé ở cửa VQG, khách sẽ được phát cho bản đồ khu vực Yellowstone và vùng lân cận. Có bản đồ trong tay, khách muốn đi tìm đến khu vực nào thì cứ theo con đường trải nhựa ngang dọc trong các cánh rừng. Nếu cần xem các khe núi nứt và đổ sụp xuống từ hàng vạn hay hàng triệu năm, tạo ra những vách núi lô nhô ăn sâu xuống lòng đất, khách cũng có thể đến đó bằng đường chỉ dẫn và có cả bãi đậu xe ôtô cho khách. Hay như đến mục kích những đầm nước nóng còn bốc khói, những nơi có đàn trâu rừng, hươu nai ra ăn cỏ; nơi có thể câu cá, cắm trại... Nhưng điều thú vị nhất là du khách được chứng kiến tận mắt dòng nước nóng phụt ra từ lòng đất, cao gần 10m ở thung lũng có nhiều đầm nước nóng của Yellowstone. Nơi có dòng nước phụt ra cao nhất trong thung lũng này gọi là Old Faithful (Dòng suối chung thủy, vì cả trăm năm nay, ngày nào cũng vậy, cứ đúng theo giờ quy định thì dòng nước lại phụt lên, một ngày 3 lần).

Gần 300 miles (dặm vuông, 1 miles bằng 1.609km) đường công cộng trong những cánh rừng đã chào đón các loại xe đến đây từ tháng 5 đến tháng 11 hàng năm, sau đó là nhường lại cho tuyết phủ. Dù đường mở ra vòng vèo khắp các cánh rừng nhưng tuyệt đối không có những quán xá mọc lên theo đường như ở xứ ta. Dân của xứ người được giáo dục cách ứng xử với thiên nhiên rất kỹ nên tuyệt đối không có những vụ chặt cây phá rừng hay dẫm đạp, xả rác tùy tiện. Họ vào rừng khi được phép và tự biết làm gì và không được phép làm gì. Hệ thống nhà vệ sinh được xây dựng trong các trạm dừng chân, nơi đó sẽ có cả quày bán đồ lưu niệm hoặc thức ăn, nước giải khát phục vụ du khách lỡ không đem thực phẩm và nước uống. Những quán như vậy không nhiều và khách khi đi tham quan VQG đều chủ động mang theo thực phẩm cho mình và gia đình. Một bài học đáng nhớ cho nhóm chúng tôi là chứng kiến cảnh bác tài xế cúi xuống ven đường nhặt lại một mẩu giấy mà chị bạn quen tay vò nát vứt xuống khi bước xuống xe. Tôi khâm phục cách ứng xử với VQG một cách tự giác của du khách đến đây dù không có ai đi theo nhắc nhở... Có lẽ chỉ có người mình, ở một đất nước mà cảnh vật thiên nhiên bị khai thác, phá hủy không thương tiếc vì cái ăn cái mặc, vì chuyện làm giàu, nên mới cảm thấy chạnh lòng đến vậy khi đến xứ người. Còn với du khách đến đây, dù người Mỹ hay Úc, Đài Loan hay Nhật Bản..., họ ứng xử với thiên nhiên rất đúng mực và trân trọng như một lẽ tự nhiên phải vậy.

Kim Loan