Cải cách tư pháp: Nhiều bất cập cần khắc phục

Qua gần 4 năm thực hiện Nghị quyết 49 của Bộ chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, các cơ quan bảo vệ pháp luật ở Đồng Nai đã có những bước chuyển biến rõ rệt về nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp. Tuy vậy, từ thực tế hoạt động tư pháp tại Đồng Nai cũng đặt ra nhiều vấn đề cần khắc phục.

Qua gần 4 năm thực hiện Nghị quyết 49 của Bộ chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, các cơ quan bảo vệ pháp luật ở Đồng Nai đã có những bước chuyển biến rõ rệt về nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp. Tuy vậy, từ thực tế hoạt động tư pháp tại Đồng Nai cũng đặt ra nhiều vấn đề cần khắc phục.

* Có nhiều chuyển biến

Ngành tòa án được xác định là trung tâm của cải cách tư pháp Đồng Nai - một trong những địa phương sớm hoàn thành việc giao tăng thẩm quyền xét xử các loại án dân sự, hình sự cho tòa án cấp huyện. "Đây là tiền đề cho việc tiến tới thành lập tòa sơ thẩm khu vực... theo lộ trình cải cách tư pháp đã đề ra", ông Huỳnh Văn Lưu chánh án TAND tỉnh cho biết.

Chất lượng xét xử của tòa án ngày càng được nâng lên.

Bên cạnh đó, ngành tòa án đã rất chú trọng đến việc nâng cao chất lượng các phiên xét xử. Ngành tòa án không chỉ phấn đấu giảm oan sai, án bị hủy sửa, không bỏ lọt tội phạm, không để án quá hạn luật định, đảm bảo 100% bản án có hiệu lực pháp luật được thi hành án... mà hoạt động tranh tụng tại tòa còn được mở rộng hơn trước. Việc đảm bảo quyền được bào chữa, tranh luận của các bị cáo vị thành niên, người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng được thực hiện đầy đủ. Công tác đánh giá chứng cứ, vật chứng tại phiên tòa cũng được chú trọng. Hoạt động bào chữa được tạo điều kiện về thời gian. Không ít vụ án, trong quá trình xét xử, tòa nhiều lần trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung hoặc tuyên bị cáo vô tội.

Ngành công an cũng đã sắp xếp tổ chức, nhân sự để nâng cao công tác điều tra, khởi tố vụ án và bị can. Việc bắt giữ, điều tra cơ bản đảm bảo đúng quy định của pháp luật. Những vụ án đặc biệt nghiêm trọng, những bị can ở độ tuổi vị thành niên đều được đảm bảo lấy lời khai có sự chứng kiến của người đại diện hoặc luật sư ngay từ đầu.

Ngành kiểm sát nằm ở khâu giữa quá trình tố tụng hình sự. Thời gian qua, ngành này đã chú trọng hơn trong nâng cao chất lượng luận tội và tranh tụng tại tòa; nâng cao trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra. Các kiểm sát viên đã thận trọng hơn trong xem xét chứng cứ, tài liệu do cơ quan điều tra cung cấp, bảo đảm việc phê chuẩn và không phê chuẩn các quyết định của cơ quan điều tra có căn cứ và đúng luật.

* Những vướng mắc cần được tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn một số tồn tại, yếu kém cần được khắc phục. Hoạt động xét xử trong cải cách tư pháp ở một số phiên tòa chưa mang tính đột phá như mục đích đề ra là nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa. Việc tổ chức phiên tòa theo tinh thần cải cách chưa toàn diện, khâu tranh tụng tại phiên xét xử chưa có chuyển biến nhiều; việc xét hỏi, tranh tụng vẫn mang nặng tính truyền thống.

Theo quy định, trách nhiệm của chủ tọa là phải điều hành phiên tòa đảm bảo tranh tụng thực sự, bên cạnh đó còn phải xét hỏi, thẩm tra các chứng cứ có trong hồ sơ. Tuy nhiên, hiện nay trình tự diễn biến phiên tòa vẫn là tòa hỏi trước, sau đó mới đến công tố viên và luật sư, vì thế đã tạo nên quy trình ngược trong tố tụng.

Xét xử lưu động là góp phần tuyên truyền pháp luật.

Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị đề ra tranh trụng tại tòa phải đảm bảo dân chủ, bình đẳng và bản án phải dựa trên kết quả tranh tụng nên vai trò của viện kiểm sát và luật sư là rất quan trọng. Tuy nhiên, chất lượng tranh tụng của không ít kiểm sát viên tại tòa nhìn chung còn yếu, nhiều trường hợp còn lúng túng, bị động trong thẩm vấn, tranh luận. Bên cạnh đó, việc luật sư tham gia hoạt động tố tụng chưa được quan tâm, tạo điều kiện đúng mức. Mặt khác, theo luật sư Nguyễn Đức, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh, hạn chế còn ở chỗ: "Một số người tiến hành tố tụng chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của luật sư trong quá trình giải quyết vụ án. Thậm chí, vẫn còn trường hợp cơ quan điều tra gây khó khăn, cản trở công việc của luật sư. Chẳng hạn, yêu cầu luật sư xuất trình rất nhiều giấy tờ, gây phiền hà trong việc in sao tài liệu liên quan hoặc gặp người bị giam giữ, bị can, bị cáo. Ngoài ra, các cơ quan tiến hành tố tụng hầu như "quên" các quyền của luật sư nên ít khi thông báo về lịch hỏi cung bị can, bị cáo và lịch xét xử hay gửi các kết luận điều tra, cáo trạng cho luật sư. Đây là vấn đề rất nghiêm trọng cần phải khắc phục".

Ngoài ra, chất lượng điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự tuy đã có nhiều tiến bộ song vẫn còn bộc lộ những hạn chế như: Chất lượng điều tra, kiểm sát điều tra chưa cao nên dẫn đến việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng còn nhiều.

Phạm Mai