Câu chuyện pháp đình:
Thấy gì từ một phiên tòa xét xử vụ kiện đòi được trả trợ cấp thôi việc và bảo hiểm xã hội?

Anh Trần Văn Đúng, sinh năm 1959, ngụ tại ấp Xóm Gò, xã Long Phước (huyện Long Thành) làm việc ở bộ phận chà nhám của Công ty TNHH chế biến gỗ PISANO (100% vốn Hàn Quốc, cơ sở đặt tại xã Long Đức, huyện Long Thành) từ ngày 1-10- 1998.

Anh Trần Văn Đúng, sinh năm 1959, ngụ tại ấp Xóm Gò, xã Long Phước (huyện Long Thành) làm việc ở bộ phận chà nhám của Công ty TNHH chế biến gỗ PISANO (100% vốn Hàn Quốc, cơ sở đặt tại xã Long Đức, huyện Long Thành) từ ngày 1-10- 1998. Tương tự, anh Nguyễn Văn Tửng, sinh năm 1955, ngụ ở ấp Bà Ký, xã Long Phước, làm ở bộ phận đục mộng bàn ghế của công ty từ tháng 1-2001. Đến ngày 28-2- 2005, cả anh Đúng và Tửng đều làm đơn xin nghỉ việc vì lý do sức khỏe và được Công ty PISANO chấp nhận. Tuy nhiên, khi nghỉ việc thì ngoài tiền lương, anh Đúng và Tửng không được lãnh đạo công ty chi trả trợ cấp thôi việc. Đến BHXH huyện Long Thành để làm thủ tục lãnh BHXH thì hai anh mới biết, Công ty PISANO chỉ mới thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH cho 21 công nhân của công ty đến tháng 10-2003. Như vậy, Công ty PISANO còn nợ BHXH của hai anh Đúng và Tửng cùng với 19 lao động khác số tiền 111 triệu đồng. Bức xúc vì sự gian dối của chủ sử dụng lao động, anh Đúng và Tửng làm đơn khởi kiện Công ty TNHH PISANO ra tòa...

Phiên tòa diễn ra lúc 14 giờ ngày 27-2 trong sự buồn tẻ, vì ngoài Hội đồng xử án chỉ vỏn vẹn có mặt hai nguyên đơn Trần Văn Đúng và Nguyễn Văn Tửng, cùng người có quyền và nghĩa vụ liên quan là bà Lê Thị Ngọc Ánh, Phó giám đốc BHXH huyện Long Thành. Khi tuyên bố khai mạc phiên tòa, thẩm phán Trương Thành Dinh thông báo, phía bị đơn - giám đốc Công ty PISANO So Sung Ho đã làm đơn xin được xử vắng mặt.

Trả lời Hội đồng xét xử, anh Đúng cho biết, sau khi ký hợp đồng không xác định thời hạn với Công ty PISANO, anh tham gia BHXH theo quy định. Quá trình làm việc ở đây, anh không hề bị kỷ luật hoặc vi phạm quy chế của công ty. Nguyên nhân để anh Đúng xin nghỉ việc là do môi trường làm việc ở công ty không đảm bảo, mức lương cơ bản của anh chỉ có 572.000 đồng. Cũng giống như anh Đúng, anh Tửng làm việc ở công ty từ tháng 1-2001 với mức lương cơ bản là 490.000 đồng/tháng; tham gia BHXH từ tháng 7-2001. Với công việc đục mộng bàn, ghế dù không nặng nhọc lắm, nhưng do lớn tuổi nên anh không thể tiếp tục làm việc tại đây. Sau khi được công ty ra quyết định cho thôi việc, hai anh nhiều lần đến xin chi trả tiền trợ cấp thôi việc nhưng rất tiếc là lãnh đạo Công ty PISANO không giải quyết. Đến BHXH huyện Long Thành, hai anh mới vỡ lẽ là khoản BHXH các anh đóng trong thời gian từ tháng 10-2003 đến ngày xin nghỉ việc, đã bị công ty... chiếm dụng. Hai anh Đúng và Tửng còn cho Tòa biết, đa số lao động ở Công ty PISANO do nhận thức hạn chế nên không hề biết BHXH của mình bị tước đoạt. Cho nên, rất nhiều người khi ốm đau, bệnh tật đều phải đi bác sĩ tư hoặc mua thuốc uống tại các đại lý bán lẻ.

Chủ tọa phiên tòa hỏi bà Lê Thị Ngọc Ánh:

- Với trách nhiệm của mình, BHXH huyện Long Thành có biết công ty PISANO không đóng BHXH cho người lao động trong Công ty từ  tháng 10-2003 đến nay?

Phó giám đốc BHXH huyện Long Thành Lê Thị Ngọc Ánh trình bày:

- Trách nhiệm của BHXH là theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở các đơn vị sử dụng lao động phải có nghĩa vụ đóng BHXH cho tất cả công nhân có thời gian làm việc từ 3 tháng trở lên. Riêng đối với Công ty PISANO, BHXH huyện đã nhiều lần đến làm việc với công ty yêu cầu phải nộp BHXH theo quy định. Nhưng lần nào cũng vậy, lãnh đạo nơi đây đều cho biết, do làm ăn thua lỗ nên Công ty không có điều kiện nộp BHXH. Và họ cứ khất lần mãi.

- Nếu họ không nộp BHXH cho người lao động thì BHXH phải có biện pháp gì để xử phạt, chế tài, hoặc báo cáo cho cấp trên hướng xử lý chứ? - Chủ tọa phiên tòa hỏi tiếp.

- Thực tế, BHXH đã có báo cáo việc nợ đọng BHXH của công ty PISANO cho UBND huyện. Tháng 11- 2005, UBND huyện có đến làm việc với công ty và phát hiện, ngoài nợ đọng BHXH, công ty còn nợ lương công nhân hai tháng 9 và 10-2005. Tại buổi làm việc, chính giám đốc Son Sung Ho cam kết bằng văn bản với UBND huyện là sẽ trả nợ lương công nhân và thanh toán khoảng 50 triệu đồng tiền nợ BHXH vào ngày 31-11-2005; phần nợ BHXH còn lại (trên 50 triệu đồng), công ty sẽ thanh toán vào ngày 30-12- 2005. Cùng thời điểm này, Sở Lao động - thương binh và xã hội phối hợp với Ban quản lý các KCN, Liên đoàn lao động tỉnh thành lập Đoàn kiểm tra việc thực hiện Bộ luật Lao động tại Công ty PISANO (QĐ số 446/QĐ-LĐTBXH-TT). Lần đó, Đoàn cũng nhắc nhở nơi đây thực hiện nghiêm các chế độ đối với người lao động. Tuy nhiên, cho đến sau này, phía sử dụng lao động - ông Ho vẫn không thực hiện cam kết, dù đã nhiều lần hứa. Thực tế, biện pháp chế tài đối với các đơn vị nợ đọng BHXH cũng có, chẳng hạn như xử phạt hành chánh. Mức phạt theo Nghị định 113/CP thấp nhất là 500.000 đồng và cao nhất là 20 triệu đồng, tùy theo số lượng công nhân và mức độ vi phạm của chủ sử dụng lao động. Còn cơ quan được quyền ra quyết định xử phạt là Thanh tra Sở LĐ-TBXH, Chủ tịch UBND huyện, Chủ tịch UBND tỉnh. Mới đây, BHXH tỉnh cũng đã có văn bản báo cáo UBND tỉnh về 14 đơn vị nợ đọng BHXH, trong đó có Công ty PISANO để xin ý kiến chỉ đạo xử lý.

Trước những cáo buộc có cơ sở của bên nguyên đơn và yêu cầu của người có quyền và nghĩa vụ liên quan là BHXH, Hội đồng xét xử tuyên án: Buộc Công ty PISANO phải có trách nhiệm trả cho anh Đúng số tiền 1.852.500 đồng, anh Tửng 1.105.500 đồng về khoản trợ cấp thôi việc; buộc Công ty PISANO phải nộp số tiền 1.944.500 đồng và 1.666.000 đồng thuộc chế độ BHXH (tính từ tháng 10-2003 đến tháng 2-2005) của hai nguyên đơn Đúng và Tửng cho BHXH huyện Long Thành để nơi đây chi trả cho đối tượng theo quy định của pháp luật. Nếu Công ty PISANO không chi trả hai khoản tiền trên cho hai nguyên đơn, thì khi án có hiệu lực Công ty phải có trách nhiệm thanh toán lãi suất hàng tháng cho các bên đương sự theo lãi suất của Ngân hàng Nhà nước quy định.

Rõ ràng, quyền lợi hợp pháp của người lao động được pháp luật bảo hộ, mà phiên tòa này là một dẫn chứng. Theo thẩm phán Trương Thành Dinh, đây là lần đầu tiên ông xử một vụ kiện đòi chi trả BHXH mà lẽ ra không đến mức phải đưa nhau ra tòa nếu như đơn vị sử dụng lao động thực hiện đúng các quy định của Nhà nước. Ông  Dinh còn cho biết, quá trình thụ lý vụ án, khi được Tòa triệu tập, giám đốc So Sung Ho cũng không đến. Trong ngày Tòa tổ chức hòa giải, ông Ho cũng vắng mặt. Cho đến gần ngày xét xử, ông Ho mới làm đơn xin Tòa xét xử vắng mặt... Ở đây có thể thấy, vai trò của Công đoàn cơ sở chưa thật mạnh trong việc đấu tranh, đòi quyền lợi hợp pháp cho công nhân nên mới dẫn đến tình trạng chủ sử dụng lao động cố tình dây dưa, nợ đọng BHXH khiến người bị thiệt thòi không ai khác là công nhân lao động. Mặt khác, nếu như  các ban, ngành chức năng hoặc chính quyền địa phương cương quyết hơn trong việc chế tài, xử phạt các đơn vị vi phạm các quy định về BHXH thì sẽ hạn chế được vấn đề nợ đọng như  lâu nay.

 Tạ Nguyên