Nơi biên mậu của cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam

Tây Ninh có lợi thế nằm trên trục đường Xuyên Á, thuộc tiểu hành lang Đông Tây Bangkok (Thái Lan) - Phnôm Pênh (Campuchia) - Tây Ninh - TP.Hồ Chí Minh - Bà Rịa - Vũng Tàu, là đầu mối giao thông quốc tế, là cửa ngõ của vùng kinh tế động lực phía Nam trong việc trao đổi hàng hóa với các nước Đông Dương. Mới đây, UBND tỉnh Tây Ninh đã quyết định mở thêm ba cặp cửa khẩu phụ và 10 đường mòn, lối mở trên tuyến biên giới giáp với hai tỉnh Svay Rieng và Kampongcham thuộc Vương quốc Campuchia.

* Cửa ngõ Đông Dương

Theo Ban chỉ đạo hoạt động thương mại biên giới tỉnh Tây Ninh, việc trao đổi thương mại giữa Việt Nam - Campuchia (CPC) nói chung thời gian qua tiếp tục có những bước phát triển thuận lợi, đạt hiệu quả cao. Kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp Tây Ninh qua các cửa khẩu Tây Ninh - CPC chiếm từ 10 - 15% tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam - CPC. Nhưng không chỉ có CPC, Tây Ninh còn là cửa ngõ để các tỉnh trong vùng Đông Nam bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đẩy mạnh đầu tư, phát triển thương mại, xuất - nhập khẩu và du lịch với các nước Lào, Thái Lan.

Xe container chở hàng xuất khẩu tại cửa khẩu Bavet - Campuchia.Ảnh: N.Cường

Năm 2010, tổng kim ngạch xuất - nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới đất liền trên địa phận Tây Ninh đạt 982,63 triệu USD, tăng 26,76% so cùng kỳ năm 2009. Trong đó, xuất khẩu đạt gần 430 triệu USD, tăng gần 22% so cùng kỳ năm trước.

Trong thời gian qua, Tây Ninh đã thực hiện nhiều giải pháp nhằm thực hiện tốt vai trò cầu nối trong hoạt động xuất - nhập khẩu hàng hóa sang thị trường CPC. Cụ thể như tăng cường cải cách thủ tục hành chính trong khâu xuất - nhập cảnh và xuất - nhập khẩu tại các cửa khẩu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người, phương tiện, hàng hóa của các tỉnh vùng Đông Nam bộ, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và các địa phương khác qua lại nhanh chóng, dễ dàng. Sở Công thương Tây Ninh cũng đã tích cực phối hợp với các Sở Công thương trong vùng tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp tăng cường các hoạt động giao thương, giao lưu, xúc tiến thương mại sang thị trường CPC.

Bên cạnh đó, Tây Ninh và các tỉnh giáp biên giới đã tăng cường hợp tác, thống nhất, đơn giản hóa thủ tục để hỗ trợ doanh nghiệp quá cảnh hàng hóa, phương tiện sang nước thứ ba. Chẳng hạn như phối hợp với tỉnh Svây Riêng để triển khai thực hiện kiểm tra "một lần dừng" tại cặp cửa khẩu quốc tế Mộc Bài - Ba Vét trong khuôn khổ Hiệp định GMS giữa các nước tiểu vùng sông Mê Kông, nhằm mở rộng và đẩy mạnh hơn nữa hợp tác quốc tế trong tiến trình hội nhập. Đồng thời, luôn chú trọng tăng cường công tác đối ngoại và hợp tác quốc tế với các tỉnh nước bạn trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh trật tự nơi biên giới.

* Sôi nổi ngoại thương

Tây Ninh có lợi thế xuất khẩu các mặt hàng cao su, tinh bột. Nhưng hoạt động xuất khẩu các mặt hàng này hầu như không qua biên giới CPC. Hoạt động biên mậu ở hành lang phía Tây này là các mặt hàng xuất khẩu từ các doanh nghiệp nhỏ trong vùng như hàng bách hoá tổng hợp, hàng gia dụng, sản phẩm nhựa, vật liệu xây dựng, quần áo, vỏ ruột xe... Mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là củ mì tươi, mì lát khô, dầu chai, đậu nành, lúa, gạo, trâu bò, hạt điều nguyên liệu, trái cây Thái Lan, gỗ cao su xẻ đã sơ chế, gỗ.

Hiện nay có nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân Tây Ninh đã đầu tư sản xuất hàng nông sản tại CPC với tổng diện tích đang được đầu tư trên 800 hécta, gồm các mặt hàng củ mì và mía. Sắp tới, dự kiến sẽ có trên 1.500 hécta nông sản được đầu tư.

Tại các Khu kinh tế cửa khẩu như Mộc Bài có trên 50 doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực thương mại. Doanh thu năm 2010 của khu thương mại Mộc Bài ước đạt trên 1.500 tỷ đồng. Khu kinh tế cửa khẩu Xa Mát đến nay đã có 14 dự án đầu tư trong nước. Năm ngoái, một chợ biên giới được xây mới (chợ Bàu Tràm lớn, xã Tiên Thuận, Bến Cầu). Hiện toàn tỉnh có 25 chợ tại 17 xã biên giới. Còn 3 xã chưa có chợ là Tân Hòa (Tân Châu), Tân Bình (Tân Biên) và Phước Chỉ (Trảng Bàng). Trong các chợ đã đầu tư xây dựng xong, có 4 chợ hoạt động không hiệu quả do vị trí xây dựng chợ không phù hợp với yêu cầu thực tế, thiếu bãi đậu xe (các chợ Vạc Sa, Chàng Riệc, Phước Trung, Long Khánh).

* Khó khăn và triển vọng

Với hoạt động thương mại biên giới hiện nay, điểm yếu của Tây Ninh là kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Hệ thống chợ, bãi đậu xe... chậm được đầu tư; hệ thống kho tàng, bến bãi tại các cửa khẩu chưa được xây dựng... đã làm hạn chế hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và phát triển thương mại qua các cửa khẩu.

Hầu hết các đường kết nối giao thông của Tây Ninh với các tỉnh giáp biên giới thuộc Vương quốc CPC chưa được đầu tư đúng mức. Tây Ninh đang kiến nghị Chính phủ thống nhất chủ trương phối hợp với Vương quốc Campuchia mở 2 tuyến đường: Tuyến Tây Ninh - Campuchia - Lào (khoảng 350km) đi qua các cửa khẩu Xa Mát - Chàng Riệc - Kà Tum sang CPC theo đường số 7 lên phía Bắc CPC đến Lào. Đây là tuyến đường "ngắn nhất" bởi nếu từ TP.Hồ Chí Minh đến Lào theo tuyến này chỉ mất 450km. Trong khi đó, nếu đi từ TP.Hồ Chí Minh sang Lào qua cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị) phải đi đến 900km.

Các cặp cửa khẩu phụ vừa mới được mở ở biên giới CPC - Tây Ninh là Long Cường (xã Long Khánh, huyện Bến Cầu) - No Rum (xã No Rum, huyện Svay Teap, tỉnh Svay Rieng); Phước Trung (xã Phước Vinh, huyện Châu Thành) - Đôn (huyện Romeas Haek, tỉnh Svay Rieng); Hòa Bình (xã Hòa Hiệp, huyện Tân Biên) - Tà Ró (xã Tà Ró, huyện Romeas Haek, tỉnh Svay Rieng). 10 tuyến đường mòn, lối mở sẽ được thông quan thuộc các đoạn biên giới ở những huyện Bến Cầu, Châu Thành, Trảng Bàng, Tân Biên, Tân Châu.

Tuyến 2 từ Tây Ninh đi CPC - Thái Lan (khoảng 450km), cũng theo đường số 7 đến đường số 6 lên Tây Bắc CPC đến cửa khẩu Aranya Prathet (Thái Lan). Tuyến đường này rất quan trọng và có tác dụng lớn, nhất là khi cộng đồng ASEAN được thành lập vào năm 2015.

Mặt khác, pháp luật, chính sách về thương mại biên giới và thu hút đầu tư của phía nước bạn còn "rất thiếu". Do đó, nhiều chi phí phát sinh trong quá trình giao thương, đầu tư trên đất bạn đã gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Hiện nay, sản xuất hàng hóa toàn vùng Đông Nam bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đang trên đà phát triển, cần mở rộng thị trường sang các quốc gia lân cận như CPC, Lào, Thái Lan, Myanma. Tây Ninh cũng đang kiến nghị Chính phủ, Bộ Công thương bổ sung vào Quy chế cửa khẩu biên giới đất liền về việc cấm mua gom, vận chuyển hàng hóa miễn thuế vượt mức cho phép; kiến nghị Bộ Công thương, Bộ Tài chính xem xét, trích để lại cho Tây Ninh 50-70% nguồn thuế VAT, thuế xuất - nhập khẩu để đầu tư cơ sở hạ tầng thương mại, dịch vụ ở các cửa khẩu.

Nguyễn Cường