Thấy gì qua kết quả kiểm tra ô nhiễm nguồn nước trên sông Thị Vải?

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng về việc xử lý ô nhiễm sông Thị Vải, ngày 1-3-2006, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường (TN-MT) Mai Ái Trực đã thành lập đoàn kiểm tra về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ (gọi chung là cơ sở), các khu công nghiệp (KCN) đang hoạt động trên lưu vực sông Thị Vải thuộc hai tỉnh: Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu (BR-VT). Sau 2 tháng tiến hành khảo sát, những kết quả mà đoàn kiểm tra của Bộ thu thập được quả rất... đáng buồn!

Nước thải của nhiều nhà máy trực tiếp thải ra sông Thị Vải

* Mỗi ngày có hơn 20.000m³ nước thải ô nhiễm đổ ra sông

Theo đánh giá của đoàn kiểm tra, đến nay các cơ sở và các KCN bước đầu đã có ý thức trong công tác bảo vệ môi trường (BVMT), trong đó có một số cơ sở đã đầu tư kinh phí xây dựng các công trình xử lý chất thải, đặc biệt là nước thải công nghiệp. Tuy nhiên, theo kết quả giám sát môi trường hàng năm tại các cơ sở, thì nước thải vẫn vượt tiêu chuẩn môi trường Việt Nam. Hầu hết các cơ sở, KCN đều đã lập và trình cấp có thẩm quyền thẩm định hoặc có bản đăng ký đạt tiêu chuẩn môi trường, tuy nhiên vẫn còn nhiều dự án đầu tư trong các KCN: Gò Dầu, Formosa (KCN Nhơn Trạch 3), Vinatex Tân Tạo... đã được cấp phép đầu tư và hoạt động nhưng chưa lập bản đánh giá tác động môi trường và chưa trình báo với cấp có thẩm quyền. Một số cơ sở đã thực hiện chương trình giám sát định kỳ hàng năm và báo cáo kết quả về các Sở TN-MT, nhưng tần suất giám sát không theo quy định, việc báo cáo kết quả giám sát môi trường còn rất sơ sài, mang tính hình thức.

Vấn đề lớn nhất mà đoàn kiểm tra của Bộ đã làm trong đợt thanh tra này là nhận diện các nguồn xả thải lớn, gây ô nhiễm môi trường nước sông Thị Vải. Theo thống kê, tổng khối lượng nước thải của 36 cơ sở (thuộc Đồng Nai và BR-VT) qua kiểm tra là 24.500m3/ngày (khối lượng nước thải này không bao gồm hàng trăm ngàn m3 nước làm mát máy, thiết bị của những công ty, đơn vị trên). Trong số 6 KCN của Đồng Nai, chỉ có 3 KCN xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung (XLNTTT) là: KCN Gò Dầu, Nhơn Trạch 1 và Nhơn Trạch 3. Trong đó, hệ thống XLNTTT ở KCN Gò Dầu chưa thu được nước thải để xử lý và hệ thống XLNTTT ở KCN Nhơn Trạch 1 mới đang trong giai đoạn hoạt động thử nghiệm (từ tháng 10-2005) nên mới chỉ thu gom được 1.500m3/ngày, số còn lại vẫn thải trực tiếp vào hệ thống thoát nước chung ra sông Thị Vải. Riêng KCN Nhơn Trạch 3 (hiện có 65 dự án đầu tư, trong đó có 53 dự án đã đi vào hoạt động), tuy đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải công suất 4.000m3/ngày nhưng do còn đang trong giai đoạn thử nghiệm nên chỉ mới xử lý được 1.500m3, còn 2.500m3 vẫn thải trực tiếp vào hệ thống thoát nước chung ra sông Thị Vải. Còn 6 KCN của tỉnh BR-VT cũng mới chỉ có KCN Mỹ Xuân A2 có hệ thống XLNTTT, nhưng cũng chỉ xử lý được 1.500m3/ngày.

Cũng qua kiểm tra, khảo sát, quan sát hiện trường, đoàn kiểm tra Bộ đã phát hiện tại KCN Nhơn Trạch 2 có 35 dự án đã ký hợp đồng thuê đất, trong đó có 23 dự án đã đi vào hoạt động nhưng KCN này chưa có hệ thống XLNTTT, trong khi các dự án ở KCN này chủ yếu là dệt nhuộm - một loại hình công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, độ màu trong nước thải lớn và rất khó xử lý. Một số nhà máy đã có hệ thống XLNT cục bộ trước khi thải vào hệ thống nước thoát chung, nhưng nước thải tại cống thải của KCN này không được xử lý mà thải thẳng ra sông Thị Vải qua rạch Miễu, ấp 3, xã Long Thọ (huyện Nhơn Trạch). Ở những cống xả này, nước thải thường có màu nâu đen giống như màu nước sông Thị Vải và bốc mùi rất hôi thối. Theo phản ánh của người dân trong ấp, tình trạng ô nhiễm ở đây rất nghiêm trọng, người dân thường xuyên bị mắc các bệnh về đường hô hấp; các đầm nuôi cá, tôm ở khu vực này có thời điểm bị chết hàng loạt. Ngoài ra, một số cơ sở sản xuất khác tuy có hệ thống XLNT nhưng chất lượng nước sau khi xử lý thải ra sông vẫn chưa đạt tiêu chuẩn về môi trường. Trong số 12 KCN của hai tỉnh: Đồng Nai và BR-VT nằm trên hạ lưu sông Thị Vải, hai nguồn thải lớn nhất là KCN Gò Dầu và KCN Phú Mỹ 1. Hiện mỗi ngày, hai KCN này thải ra sông Thị Vải trên dưới 10.0000m3 nước thải chưa qua xử lý.

* Sẽ có nhiều doanh nghiệp phải vào "danh sách đen"

Đánh giá mức độ ô nhiễm của sông Thị Vải, Thứ trưởng Phạm Khôi Nguyên có nhận định: "Qua khảo sát của đoàn thanh tra môi trường cho thấy, mức độ ô nhiễm sông Thị Vải đã đến mức báo động. Chất lượng nước sông Thị Vải xuống cấp quá nhanh, ít có lưu vực sông nào xuống cấp nhanh như thế. Khách quan là do sông Thị Vải là một vịnh hẹp, khả năng tự làm sạch kém. Nhưng chủ quan là do thiếu sự phối hợp giữa các địa phương, việc bố trí các KCN dọc theo lưu vực sông là không phù hợp". Để giải quyết vấn đề ô nhiễm trên, Thứ trưởng Phạm Khôi Nguyên yêu cầu mỗi tỉnh (chủ yếu là ĐN và BR-VT) cần xử lý triệt để các doanh nghiệp xả thải gây ô nhiễm môi trường tiếp tục xem xét và đưa vào "danh sách đen" (đợt 2) những doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng theo QĐ 64/CP. Đồng thời phải xử lý ô nhiễm ngay từ trên bờ, không để xuống sông mới khắc phục. Thứ trưởng cũng đề nghị cho thành lập tổ thường trực bảo vệ sông Thị Vải, giao cho tỉnh BR-VT làm chủ tịch dưới sự hướng dẫn của Bộ, Đồng Nai và TP.HCM là thành viên.

Hiện nay, Viện Môi trường và tài nguyên đang phân tích thành phần chất thải và hàm lượng ô nhiễm của từng cơ sở và KCN để làm cơ sở đưa các đơn vị gây ô nhiễm nghiêm trọng vào "danh sách đen" đợt 2 và những cơ sở trong "danh sách đen" này sẽ được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng. Mặt khác, bắt đầu từ tháng 7-2006 là thời điểm Luật Bảo vệ môi trường mới có hiệu lực, những loại hình công nghiệp có nguy cơ gây sự cố môi trường và gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng sẽ không được phép đầu tư xây dựng trên lưu vực các hệ thống sông. Đồng thời, Bộ TN-MT sẽ đề xuất với Chính phủ những giải pháp tổng thể, xây dựng kế hoạch hành động bảo vệ môi trường lưu vực sông Thị Vải.

Sông Thị Vải là một con sông nước mặn và được xem là một vịnh hẹp ăn sâu trong đất liền, chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều rõ rệt nên khả năng tự làm sạch của sông kém. Vì thế, nguy cơ ô nhiễm môi trường sông Thị Vải rất cao khi phải tiếp nhận nước thải công nghiệp và sinh hoạt trong khu vực, là nơi gánh chịu nhiều nguy cơ, sự cố môi trường do đâm đụng, va quẹt nhau của các phương tiện giao thông đường thủy và chịu ảnh hưởng cả các nguồn ô nhiễm du nhập từ ngoài khơi vào theo chế độ dòng chảy bán nhật triều... Trong khi đây là khu vực hấp dẫn các nhà đầu tư do có hệ thống cảng nước sâu phát triển và là cửa ngõ giao thông thủy thuận lợi cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam...

Phương Liễu