Chống thất thoát lãng phí trong đầu tư, xây dựng :
Đâu là giải pháp ?

Khu chợ điện máy ở phường Quang Vinh (TP. Biên Hòa) đầu tư hơn 7 tỷ đồng nhưng đến nay vẫn chưa phá

Lâu nay tình trạng thất thoát, lãng phí trong đầu tư, xây dựng cơ bản (XDCB) được các phương tiện thông tin đại chúng phản ảnh khá nhiều và đây cũng là vấn đề tập trung sự chú ý, quan tâm tại kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XI đang diễn ra ở Hà Nội. Tại hội nghị bàn giải pháp chấn chỉnh, quản lý nhằm chống thất thoát lãng phí trong đầu tư và xây dựng được UBND tỉnh tổ chức vào hôm qua 8-6, ông Nguyễn Cảnh, Giám đốc Sở Xây dựng Đồng Nai cũng đã khẳng định, việc để thất thoát, lãng phí, thậm chí tiêu cực trong đầu tư, xây dựng không phải chỉ xảy ra ở riêng một công đoạn nào, mà nó có sự liên quan từ A đến Z (tức là từ quy hoạch, thiết kế, tư vấn, chủ đầu tư, thi công, giám sát, thẩm định, quản lý sử dụng...). Tuy nhiên, theo ông Cảnh, có 4 khâu chính, trực tiếp dẫn đến thất thoát, lãng phí trong đầu tư, xây dựng là: công tác quy hoạch, tư vấn, chủ đầu tư và thi công...

* Những rắc rối đằng sau các công trình...

Theo báo cáo của Sở Kế hoạch và đầu tư (KH-ĐT), trong giai đoạn 2001-2004, toàn tỉnh đã thực hiện đầu tư với tổng vốn lên đến 3.216,8 tỷ đồng. Trong đó có 2.377 tỷ đồng vốn ngân sách tỉnh, 586,879 tỷ đồng vốn ngân sách huyện và 252,939 tỷ đồng vốn xã hội hóa. Từ nguồn vốn đầu tư này, toàn tỉnh đã  đại tu nâng cấp, xây dựng mới hơn 919 km đường nhựa, đầu tư mới 1.443,66m cầu, xây dựng 1.206 phòng học, 94 trạm xá xã, 56 trụ sở UBND xã, 36 nhà văn hóa xã, phường; xây dựng mới thêm hệ thống cấp nước, nâng công suất cấp nước toàn địa bàn lên 197.000m3/ngày. Nhiều công trình nhà ở, thủy lợi và kiên cố hóa kênh mương cũng đã được đầu tư, xây dựng, góp phần giải quyết nhu cầu nhà ở cho dân cư đô thị và phục vụ nước tưới cho nông nghiệp... Bên cạnh nguồn vốn đầu tư từ ngân sách, 4 năm qua các doanh nghiệp nhà nước và các công ty cổ phần có vốn nhà nước (bao gồm vốn tự có, vốn vay, vốn ODA, vốn huy động khác) cũng đầu tư khoảng 1.523 tỷ đồng vào dự án Nhà máy nước Thiện Tân (công suất 100.000 m3/ngày); xây dựng cơ sở hạ tầng các khu công nghiệp; nhà máy thuốc lá; nhà máy chế biến hạt điều và các khu dân cư khác... Sở KH-ĐT cũng cho biết, hầu hết các dự án đầu tư giai đoạn 2001-2004 đều phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh. Các dự án là công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội sau đầu tư đã đưa vào sử dụng, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội từng địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt, sản xuất, học tập vui chơi, giải trí của nhân dân. Riêng các dự án hạ tầng đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài trên địa bàn tỉnh. Ngoài ra, các dự án do các doanh nghiệp đầu tư đúng hướng, tạo ra sản phẩm cạnh tranh được trên thị trường, thu hồi vốn trả nợ theo tiến độ cam kết và có lãi hàng năm...

Tuy nhiên,  bên cạnh những mặt đạt được như trên, công tác đầu tư, xây dựng trong thời gian qua cũng nổi lên một số mặt còn hạn chế. Trong đó, đáng chú ý có một số công trình thi công không đạt chất lượng, thời gian thi công kéo dài, gây thất thoát, lãng phí  tiền của của Nhà nước (như công trình  thi  công đường 600, đoạn km 7+600 - km 17+150; đường 25B...). Riêng đường 25B, theo chúng tôi được biết, thì chỉ riêng việc thanh toán khống về số lượng đã lên đến 600 triệu đồng. Ông Nguyễn Văn Điệp, Giám đốc Sở Giao thông-vận tải nói, trong quản lý về đầu tư, xây dựng, Ban quản lý dự án có vai trò hết sức quan trọng. Bởi, theo ông, như trường hợp công trình đường 600, tại sao khảo sát, thiết kế 2-3 năm mới đưa vào thi công, mà khi thi công còn phải chỉnh sửa thiết kế nhiều lần vẫn không sát với thực tế? Điều này chứng tỏ cá nhân trực tiếp phụ trách quản lý đầu tư, xây dựng công trình chưa am hiểu về chuyên môn, nên không phát hiện ra những chỗ chưa hợp lý ngay từ khi khảo sát, thiết kế. Tiếp đến là trách nhiệm của chủ đầu tư. Vì, công trình này do một chủ đầu tư ở TP. Hồ Chí Minh trúng thầu, nhưng lại thuê một đơn vị khác thi công, do vậy chất lượng công trình thi công như thế nào chủ đầu tư hầu như không biết đến. Cũng liên quan đến vấn đề khảo sát, thiết kế, ông Nguyễn Phú Cường, Giám đốc Sở Tài chính cho rằng, hầu hết các nhà khảo sát, thiết kế hình như khi giao công trình coi như xong nhiệm vụ, mà không quan tâm tới quyền tác giả, tức là quyền giám sát thi công công trình do mình thiết kế ra. Ví dụ như hồ Cầu Mới, mặc dù công trình đã đầy đủ thủ tục khảo sát, thiết kế..., nhưng khi thi công lại gặp khó khăn về địa chất, địa hình nên phải chờ đợi chỉnh sửa, làm kéo dài thời gian thi công so với kế hoạch ban đầu. Ông Từ Ngọc Chiếu, Chủ tịch UBND huyện Nhơn Trạch, một  địa phương phát triển mạnh các khu công nghiệp cũng tỏ ra hết sức bức xúc trong công tác đầu tư và xây dựng. Ông Chiếu cho biết, các công trình lớn tại địa phương thường không có độ chính xác về dự toán giữa khâu thiết kế và thi công, nên có những công trình dự kiến ban đầu khoảng 3 tỷ đồng nhưng sau đó lại tăng lên 5 tỷ, rồi 7 tỷ đồng, gây rất nhiều khó khăn, làm ảnh hưởng tới tiến độ và chất lượng công trình do cứ phải chờ đợi xin điều chỉnh dự toán...

* Biện pháp nào để chống thất thoát, lãng phí trong đầu tư và xây dựng?

Báo cáo của Sở KH-ĐT chưa nêu một cách cụ thể về những con số thất thoát, lãng phí trong đầu tư, xây dựng trong những năm qua, nhưng qua đánh giá chung cho thấy, rõ ràng đã đến lúc cần phải có giải pháp thật cụ thể nhằm ngăn chặn tình trạng này. Ông Huỳnh Văn Tới, Phó chủ tịch UBND tỉnh nói, trong các nguyên nhân dẫn đến thất thoát, lãng phí trong đầu tư, xây dựng còn có thêm một nguyên nhân nữa là công tác quản lý sau công trình. Cho nên theo ông, cần phải đề ra cho được những biện pháp tích cực trong việc quản lý, sử dụng công trình sau khi được bàn giao mới phát huy hiệu quả. Cũng tại hội nghị bàn giải pháp chấn chỉnh, quản lý nhằm chống thất thoát lãng phí trong đầu tư và xây dựng, nhiều ý kiến đã thống nhất cho rằng, ngay trong 6 tháng còn lại của năm 2005, các ban, ngành, địa phương cần tập trung mạnh cho công tác đào tạo nguồn nhân lực có đủ năng lực, trình độ chuyên môn để bổ sung vào các Ban quản lý dự án. Bởi, yếu tố con người là cực kỳ quan trọng, nếu Trưởng ban quản lý dự án mà không biết gì về chuyên môn xây dựng, thì sẽ không thể nào thực hiện quản lý, kiểm tra đúng được. Một biện pháp cũng được rất nhiều ý kiến đồng tình, đó là việc thực hiện thật tốt, chính xác từ khâu quy hoạch, khảo sát công trình đến quy trình đấu thầu thi công, để tìm cho được các chủ đầu tư, thi công có đầy đủ uy tín và năng lực thực sự, tránh tình trạng giao thầu cho các chủ đầu tư, thi công ở quá xa, để rồi không quản lý được hoặc xảy ra tình trạng trung gian "bán thầu" cho đơn vị khác. Ngoài ra, có nhiều ý kiến cũng đề nghị cần phải kiên quyết và xử lý "mạnh tay" hơn đối với các chủ đầu tư, các đơn vị tư vấn giám sát, thi công sai phạm, làm không đúng quy trình... Hiện nay, kể cả trên các phương tiện thông tin đại chúng, chưa khẳng định dứt khoát về trách nhiệm của các đơn vị chủ đầu tư, tư vấn giám sát, thi công nhưng trên thực tế đây lại là một khâu quan trọng, có ý nghĩa quyết định về chất lượng, thời gian thi công công trình và chống thất thoát, lãng phí  trong đầu tư, xây dựng...

 Lê Hương Thơm