Bản anh hùng ca của những con người quả cảm

Nhà thơ Hưởng Triều trong Bài ca khởi nghĩa đã viết về một vùng đất: "Từ thuở chào đời suốt mấy trăm năm/ Chỉ được tự do có hai mươi chín ngày ngắn ngủi/ Chưa thỏa niềm vui/ Giặc đã đến rồi/ Súng lại cầm tay/ Đạn nói thay lời...".

Nhà thơ Hưởng Triều trong Bài ca khởi nghĩa đã viết về một vùng đất: “Từ thuở chào đời suốt mấy trăm năm/ Chỉ được tự do có hai mươi chín ngày ngắn ngủi/ Chưa thỏa niềm vui/ Giặc đã đến rồi/ Súng lại cầm tay/ Đạn nói thay lời...”.

Dân quân cứu nước Nam bộ trong những ngày đầu Nam bộ kháng chiến năm 1945. Ảnh: T.L

Ngày 23-9-1945, nhân dân Nam bộ lại một lần nữa nhất tề đứng lên chống lại thực dân Pháp xâm lược với quyết tâm sắt đá: thà chết không chịu làm nô lệ.

Những ngày tự do ngắn ngủi

Ngày 25-8-1945, cách mạng thành công ở Sài Gòn, đây được xem là ngày ghi dấu ấn cách mạng thành công ở Nam bộ.

Ngày 23-9, chỉ đúng 3 tuần sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thực dân Pháp dưới sự hậu thuẫn của quân Anh đã quay trở lại xâm lược đất nước ta. Hơn 6 ngàn quân Pháp còn lại ở Sài Gòn dưới sự hà hơi, tiếp sức của 10 ngàn quân Anh đã gây hấn ở Sài Gòn.

Ngày 23-9-1945 đã đi vào lịch sử hào hùng của dân tộc. Xứ ủy và Ủy ban Hành chính Nam bộ họp khẩn cấp và kêu gọi toàn dân kiên quyết kháng chiến. Ngay chiều 23-9-1945, thực hiện lời kêu gọi của Ủy ban Kháng chiến, cả Sài Gòn đình công, bất hợp tác với Pháp. Các công sở, hãng buôn đóng cửa, chợ không họp, các ụ chiến đấu hình thành khắp nơi trong thành phố. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Nam bộ nhất tề đứng dậy, tiếng súng kháng chiến ở Sài Gòn rung động cả nước.

Ngày 24-9-1945, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời hiệu triệu nhân dân cả nước dốc sức ủng hộ cuộc kháng chiến của nhân dân Nam bộ. Ngày 26-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho đồng bào Nam bộ khẳng định quyết tâm kháng chiến của Đảng, Chính phủ và nhân dân ta; đồng thời chỉ rõ mục tiêu chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Cả Sài Gòn tản cư dù người Pháp kêu gọi mọi người bình tĩnh và ở lại. Thanh niên khắp nơi ở Nam bộ nô nức tòng quân, các đoàn quân Nam tiến ùn ùn vào Nam với quyết tâm cùng đồng bào Nam bộ giữ nền độc lập non trẻ.

Biên Hòa - Bà Rịa cùng Nam bộ kháng chiến

Cùng với Nam bộ, nhân dân Biên Hòa - Bà Rịa đã bước vào cuộc trường chinh chiến đấu với quân thù. Đêm 23-9, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn triệt để thực hiện lệnh bãi công, bãi chợ, bãi học, cắt điện, bất hợp tác với giặc thì sau đó tại Biên Hòa, đại diện Xứ ủy Nam bộ Hà Huy Giáp đã triệu tập hội nghị cán bộ toàn tỉnh để bầu Tỉnh ủy lâm thời và đề ra các chủ trương cần kíp. Những nội dung lớn về xây dựng Mặt trận Việt Minh, về kiện toàn bộ máy chính quyền các cấp, về xây dựng lực lượng vũ trang để bước vào kháng chiến đã được bàn thảo và quyết định.

Cũng chính từ cuộc kháng chiến gian khổ này đã ra đời Trường Huấn luyện cán bộ quân sự đầu tiên ở miền Đông, tức Trại du kích Vĩnh Cửu. Các khóa đào tạo cán bộ cấp tốc cho kháng chiến đã được mở, các trại huấn luyện du kích đã đào tạo, huấn luyện nhiều lực lượng cho kháng chiến. Rất nhiều đồng chí được đào tạo từ các lớp này sau đó đã trở thành những nhà lãnh đạo nòng cốt trong lực lượng vũ trang 2 tỉnh Biên Hòa và Bà Rịa suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Cũng từ cuộc kháng chiến này đã ra đời cách đánh đặc công nổi tiếng của người Anh hùng đất Đồng Nai Trần Công An…

Miền Nam đi trước về sau

Nhà thơ Tố Hữu đã viết: “Miền Nam đi trước về sau/ Bước đường cách mạng dài dâu đã từng” (Ba mươi năm đời ta có Đảng). Với quyết tâm của cả một dân tộc quyết không chịu làm nô lệ một lần nữa, nhân dân Nam bộ đã đồng loạt nhất tề đứng lên kháng chiến chống lại quân thù.

Đoán trước sự thất bại của phát xít Nhật ở Đông Dương, thực dân Pháp âm mưu quay trở lại xâm lược Việt Nam lần thứ 2. Đêm 22-8-1945, Ủy viên Cộng hòa Pháp tại Nam Kỳ (thuộc chính phủ De Gaulle) là Jean Cédile nhảy dù xuống gần Biên Hòa và bị nông dân bắt giữ giao cho quân đội Nhật và sau đó được thả ra. Ngày 27-8-1945, Cédile gặp nhà lãnh đạo Việt Minh ở Nam bộ là Trần Văn Giàu đề nghị tương lai chính trị của Việt Nam. Trong cuộc gặp này, ông Trần Văn Giàu yêu cầu điều kiện tiên quyết là Pháp trước hết phải công nhận nền độc lập của Việt Nam rồi mới bàn tới quan hệ giữa Việt Nam và Pháp.

Sau gần 80 năm đô hộ nước ta, thực dân Pháp, mặc dù trước đó đã thất bại và thúc thủ trước phát xít Nhật nhưng vẫn không từ bỏ âm mưu xâm lược nước ta một lần nữa. Thế là, chỉ với mã tấu, gậy tầm vông và tấm lòng quả cảm, những người dân Nam bộ thành đồng đã nhất tề đứng lên dũng cảm chiến đấu với kẻ thù. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp những ngày đầu ở Nam bộ đã đánh đòn đầu tiên và mạnh mẽ vào âm mưu đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp, tiêu hao sinh lực địch, kìm chân địch trong thành phố và các thị xã trong một thời gian, góp phần giữ vững chính quyền non trẻ của nhân dân. Tháng 2-1946, thay mặt Chính phủ và đồng bào cả nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Nam bộ danh hiệu vẻ vang: Thành đồng Tổ quốc.

            Vũ Trung Kiên