Nhà lãnh đạo tài ba, nhà văn hóa lớn

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng không những là một nhà lãnh đạo tài năng, tâm huyết với đất nước mà còn là một nhà văn hóa lớn của dân tộc, một nhà lãnh đạo với cuộc đời riêng giản dị, trong sáng, liêm khiết, thanh cao. Đồng chí xứng đáng được xem là người học trò xuất sắc nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chân dung Thủ tướng Phạm Văn Đồng, ngày 15-11-1972.

Phạm Văn Đồng sinh ngày 1-3-1906 trong một gia đình giàu có ở xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Ngay từ năm 1925, đồng chí đã tham gia phong trào bãi khóa chống Pháp của học sinh, sinh viên - tiền đề để đồng chí tham gia hoạt động cách mạng sau này.

* Trọng trách lớn

Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa thành lập, vào ngày 16-8-1945, đồng chí giữ chức Bộ trưởng Tài chính. Quốc hội khóa I năm 1946 đã bầu đồng chí làm Phó trưởng ban Thường vụ Quốc hội. Thế nhưng, nhắc đến Phạm Văn Đồng người ta thường nghĩ tới một nhà ngoại giao với tài năng bẩm sinh đặc biệt. Trong suốt cuộc đời mình, đồng chí đã trải qua nhiều cương vị, đặc biệt là trên cương vị ngoại giao: ngày 31-5-1946, đồng chí là Trưởng phái đoàn Việt Nam dân chủ cộng hòa tại hội nghị Fontainebleau. Kể từ tháng 9-1954 đồng chí giữ nhiều trọng trách như Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Trưởng ban Đối ngoại Trung ương. Từ tháng 9-1955, đồng chí được Quốc hội bầu làm Thủ tướng Chính phủ.

Một trong những dấu ấn mà Phạm Văn Đồng để lại sâu sắc nhất trong ngành ngoại giao chính là việc năm 1954, đồng chí là Trưởng phái đoàn Chính phủ dự Hội nghị Genève về Đông Dương đưa đến ký kết hiệp định đình chiến ở Việt Nam, buộc thực dân Pháp thừa nhận tôn trọng độc lập, chủ quyền của các nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Kể từ tháng 9-1955 đến 1987 đồng chí liên tục giữ chức vụ Thủ tướng Chính phủ và trở thành người giữ chức vụ này lâu năm nhất ở Việt Nam và cả trên thế giới.

* Nhà văn hóa lớn của đất nước

Không chỉ là một nhà lãnh đạo tài năng và tâm huyết, Phạm Văn Đồng còn là một nhà văn hóa để lại dấu ấn sâu đậm trên nhiều lĩnh vực. Ngay từ khi tham dự hội nghị Fontainebleau năm 1946, Phạm Văn Đồng đã cảm hóa và quy tụ nhiều trí thức yêu nước ở Paris trở về nước tham gia chiến đấu giành độc lập cho Tổ quốc.

Cuộc sống riêng giản dị và liêm khiết

Hơn 30 năm giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ nhưng Phạm Văn Đồng luôn là một nhà lãnh đạo liêm khiết với cuộc sống riêng giản dị, trong sáng đến lạ thường. Từ khi đồng chí còn rất trẻ, phu nhân của đồng chí - bà Phạm Thị Cúc bị bệnh nặng nhưng đồng chí vẫn luôn dành thời gian chăm sóc bà và chung thủy trọn đời với người vợ yêu quý của mình.

Là Thủ tướng lại chỉ có một người con trai duy nhất, lẽ dĩ nhiên con trai ông đủ mọi tiêu chuẩn để đi học tập ở nước ngoài. Thế nhưng sinh thời, khi đất nước có chiến tranh đồng chí đã vận động con trai duy nhất của mình ra mặt trận. Ông Nguyễn Tiến Năng, nguyên Trợ lý của Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết về người thủ trưởng cũ của mình: “Giản dị, thanh bạch là những điều ông học được ở Bác Hồ nhiều nhất. Sau này, trước khi mất, ông gọi con trai lại bảo: “Ba không có tài sản gì để lại cho con. Ba chỉ để lại một sự nghiệp phải tiếp tục. Ba yêu cầu con chăm sóc má của con, chăm lo dạy bảo các con của con mạnh khỏe, ngoan ngoãn, học giỏi trở thành người có ích cho xã hội, cho đất nước, con xứng đáng là người sĩ quan của quân đội ta”. Cho đến những năm tháng cuối đời, ông vẫn đau đáu với việc chống tham nhũng, với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Phạm Văn Đồng cũng là một trong những nhà lãnh đạo luôn quan tâm đặc biệt đến công tác giáo dục. Những chỉ dẫn của đồng chí về phương pháp dạy và học, những yêu cầu về trường, lớp; về dạy và học; về thầy và trò vẫn mang giá trị đến hôm nay. Phạm Văn Đồng đã có những tác phẩm viết về Bác Hồ rất sớm, làm lay động lòng người suốt những năm qua. Kỷ niệm 1 năm ngày Bác đi xa cũng là sinh nhật lần thứ 80 của Người, Phạm Văn Đồng đọc bài diễn văn đầy xúc động về vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc và người thầy vĩ đại của chính ông với tựa đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh tinh hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời đại”.

Ngay từ năm 1966, đồng chí đã viết về việc phải giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt: “Tiếng Việt của chúng ta rất giàu. Tiếng Việt của chúng ta rất đẹp. Giàu bởi kinh nghiệm đấu tranh của nhân dân ta lâu đời và phong phú. Đẹp bởi tâm hồn của người Việt Nam ta rất đẹp”. Những người có điều kiện sống và công tác gần đồng chí đều đánh giá đồng chí không chỉ là một nhà lãnh đạo tài năng mà còn là một nhà văn hóa lớn. Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt nhận xét về ông “tác phong giản dị mà lịch thiệp”, “lối sống đạm bạc mà văn hóa”, “rất mực ôn hòa”, “hết mức bình dị”.

Như Ái