Tâm hồn, trái tim Nga và ngọn lửa vĩnh cửu

Cập nhật lúc 22:21, Thứ Tư, 08/05/2019 (GMT+7)

Chặng cuối cuộc hành trình tới Nga chúng tôi mới thực sự đến Moscow. Một thành phố rộng hơn 1 ngàn km2, dân số 12 triệu người, có lịch sử gần 900 năm, trải qua biết bao biến cố, bạn sẽ đi đâu giữa đất trời mênh mông này? Thật may mắn cho chúng tôi, trong thời gian thật ngắn ngủi, có phần vội vàng nữa, lại được đến tận nơi những địa danh mà không chỉ người Nga gọi đó là “Trái tim”, “Tâm hồn” của nước Nga. Và, ngay ở nơi được gọi là tâm hồn Nga ấy, có một “Ngọn lửa vĩnh cửu”, qua bao mưa nắng, bão giông vẫn không bao giờ tắt!

Tượng đài nguyên soái Georgi Konstantinovich Zhukov
Tượng đài nguyên soái Georgi Konstantinovich Zhukov

* Tâm hồn Nga

Khi nói về đặc trưng của một dân tộc, người ta thường định danh ý nghĩa tiêu biểu nhất của nó. Nước Pháp với Paris, kinh đô ánh sáng, xứ sở văn minh. Nước Mỹ với Washington, nơi cờ hoa rực rỡ… Còn nước Nga, một biểu tượng lại rất… tượng trưng: Tâm hồn Nga!

Nhưng tâm hồn Nga không hề “tượng trưng”, mà lại mang dáng vẻ, hình ảnh cụ thể, sống động. Đó là con ph c Arbat ngay trung tâm Moscow.

Khi chúng tôi đến Arbat, đã chiều muộn. Mọi người hơi tiếc. Hóa ra nhầm. Âm thanh từ những cây kèn, tiếng đàn của các nghệ sĩ đường phố mỗi lúc một rộn ràng hơn. Từng nhóm người đi bộ thong dong ngắm nhìn hoặc ghé lại các quầy tranh, ảnh, quầy sách một nhiều hơn.

Nằm giữa Moscow ồn ào, náo nhiệt, Arbat như một góc riêng, yên bình, thanh thản. Con phố dài 1.200m, thẳng tắp, giữa các tòa nhà mang dáng dấp cổ, chỉ để du khách t khp nơi trên thế gii đi bộ, nhìn ngắm và cảm nhận sâu lắng một phần văn hóa và lịch sử nước Nga.

Tuổi đời của phố Arbat trên 500 năm, chính xác là 526 năm. Ban đầu nó ch là mt khu phố cổ, so với khu Kremli, là vùng ngoại ô. Tên gốc của nó có thể xuất phát từ tiếng Ả Rập arbad, có nghĩa ngoi ô, do các thương gia phương Đông du nhp vào. Cũng có gi thuyết khác, tên ph được ly t  ch arba (xe kéo) của người Tatar. Năm 1736, phố Arbat bị hỏa hoạn, được xây dựng lại. Từ đó, các nhà quý tộc Nga bắt đầu chuyển tới đây sinh sống. Arbat dần trở thành con phố của văn chương, âm nhạc, bởi nhiều văn nghệ sĩ kỳ tài của Nga từng sinh sống như: Pushkin, Gogol, Tolstoy, Saltykov-Shchedrin, Chekhov... Các nhà quý tộc làm nên sự hào hoa một thời của Arbat. Còn các văn nghệ sĩ đã lưu danh Arbat qua hội họa, âm nhạc và thi ca.

Ở giữa lòng một thành phố là trung tâm kinh tế, thương mại của cả nước, phố Arbat cổ có nhiều ki-ốt bán hàng, nhưng chỉ là hàng lưu niệm, tranh ảnh, sách báo. Không gian thương mại đã lui xuống hàng thứ hai, nhường chỗ cho không gian văn hóa. Chủ nhân thực sự của Arbat là những tượng đài, các họa sĩ ký họa chân dung, những nghệ sĩ biểu diễn ca, múa dân gian truyền thống của nước Nga. Phố cổ Arbat là một trong số ít những con phố lâu đời nhất còn sót lại tại Nga hiện nay, mang đậm phong cách kiến trúc và dấu ấn văn hóa cổ xưa của người dân bản địa. Từ đầu thế kỷ XX, người ta đã ví Arbat như cửa sổ để nhìn thấy cuộc sống bên trong của Moscow. Còn bây giờ, đến với Arbat cổ, bạn như lạc vào một thế giới khác, thế giới của hội hè với tiếng đàn, câu hát, điệu múa mang đậm tính cách Nga. Và, biết đâu, trong những giây phút quý giá này, bạn có thể rũ bỏ âu lo thường nhật và những muộn phiền không đâu bởi sức lan tỏa âm thầm mà bền bỉ của sức sống Nga, tâm hồn Nga?

* Ngọn lửa vĩnh cửu trong trái tim Nga

Chúng tôi đến Quảng trường Đỏ ở Moscow cũng đã muộn như hôm đến Arbat, đã hơn 5 giờ chiều. Nhưng lại không may nữa rồi! Để chuẩn bị của lễ kỷ niệm Chiến thắng Phát xít (9-5-1945 – 9-5-2018), từ giữa tháng Tư, Quảng trường Đỏ đóng cửa, chỉ cho phép khách tham quan vào sau 7 giờ tối. Cũng không sao, từ bên ngoài, cách xa hàng trăm thước, chúng tôi vẫn chụp được vô số ảnh về các công trình kỳ vĩ ở đây, từ Nhà thờ thánh Basil có các vòm hình củ hành, Đin Kremlin với các tháp vút cao, hình tượng độc đáo, Nhà thờ Kazan đã phc chế, Đài k nim điêu khc duy nht trên Quảng trường Đỏ đặt tượng đồng Kuzma Minin và Dmitry Pozharsky, những người đã đưa Moskva ra khỏi cuộc chiếm đóng của người Ba Lan năm 1612…

Người ta đã ví Arbat là tâm hồn Nga, còn Quảng trường Đỏ với điện Kremlin là trái tim của nước Nga quả không sai. Quảng trường này có chiều dài khoảng 695m và rng khong 130m. Năm 1990, Quảng trường Đỏ đã được UNESCO đưa vào danh sách Di sản thế giới. Khi đã thực sự được vào bên trong, tận mắt nhìn thấy mới thực sự hiểu rằng, mỗi một công trình tại đây đều có th coi là huyền thoại. Lăng Lenin, người sáng lập ra Liên Xô, sau biến cố 1991, dù sau đó có xảy ra những cuộc “cãi vã”, thi hài của Vladimir Ilyich Lenin vẫn được đặt ở đấy và vẫn có những người lính canh! Dù đã sm ti, nhưng tt c các anh ch trong đoàn ai cũng tranh th chp mt tm hình.

Cũng xin nói thêm, Moscow đã không phải là kinh đô nước Nga t năm 1703 khi Pyotr Đại đế xây dựng xây dựng Saint Petersburg trên sông Neva gn bờ biển Baltic làm kinh đô. Mãi đến ngày 5-3-1917, chính V.I. Lenin đã chuyn th đô t Sankt-Peterburg v Moscow.

Tác giả bên tác phẩm điêu khắc “Pushkin và Natali” trên phố Arbat
Tác giả bên tác phẩm điêu khắc “Pushkin và Natali” trên phố Arbat

Ở nước Nga, nơi đâu cũng có các tượng đài. Mỗi tượng đài là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo và duy nhất. Tượng đài nhà văn thiên tài P.M. Dostoievski là dáng vẻ một người đàn ông đau đớn, lưng còng gập xuống, mặt ngước nhìn về phía trước, như đang muốn nói điều gì. Phải chăng tác giả của Tội ác và trừng phạt đang hét to với thế gian rằng, Chỉ có cái Đẹp mới cứu rỗi con người chăng? Tượng đài nguyên soái Georgi Konstantinovich Zhukov, người 4 lần được phong tặng Anh hùng Liên Xô, nhân vật thứ hai sau lãnh tụ Stalin trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, đặt ở Quảng trường Đỏ, hùng dũng, oai phong trên lưng ngựa, nhưng hướng nhìn về phía Tây. Hỏi ra mới biết, tượng đài này vốn đặt ở một địa điểm khác, nhưng sau này, được đưa về đây. Zhukov nhìn về hướng Tây, nơi mặt trời lặn. Ai tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời vị đại nguyên soái, có công với toàn nhân loại, sẽ hiểu vì sao người Nga lại đặt tượng ông như vầy. Tượng đài thuc v lch s, mà lch s bao gi cũng phi chân tht và công bng!

Trong Chiến tranh Thế giới lần thứ 2, hơn 70 triệu người đã chết. Đó là cuộc chiến tranh đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại từ trước đến nay. Riêng Chiến tranh Vệ quốc của Liên Xô, hơn 8,6 triệu người lính tử trận, trong đó hơn 3 triệu chết trong khi bị quân phát xít Đức bắt làm tù binh. Tổng cộng, đất nước này mất đi 26,6 triệu người, nhiều hơn dân số nước Việt chúng ta thời bấy giờ.

Bên cạnh tường thành Kremlin ở Moscow có một Đài kỷ niệm đặc biệt.  Đó là ngôi mộ Chiến sĩ vô danh để người Nga và toàn nhân loại sống và nhớ lấy hàng triệu người lính Hồng quân đã ngã xuống cho hòa bình.

Ở nước Nga và nhiều nơi trên thế giới, có những đài kỷ niệm chiến sĩ vô danh. Nhưng ngôi mộ ở Quảng trường Đỏ là độc nhất vô nhị.

Vào năm 1966, vào dịp kỷ niệm 25 năm ngày đánh tan quân phát xít bao vây Moscow (năm 1941), hài cốt của một chiến sĩ Hồng quân, không rõ danh tính, hy sinh khi tham gia trận chiến đẫm máu này trên xa lộ Leningrad, cách trung tâm thủ đô Moscow 41km, đã được tìm thấy. Đến ngày 3-12 năm đó (v sau, ngày 3-12 hằng năm được gọi là Ngày Chiến sĩ vô danh), vào lúc 11 giờ 45, chiếc quan tài đựng hài cốt của người chiến sĩ vô danh được trang trọng đưa từ chiến trường xưa trên xa lộ Leningrad vào nội thành, trên chiếc xe kéo pháo. Đội quân danh dự trang nghiêm bồng súng bước đều chầm chậm hai bên cỗ quan tài. Đằng sau là các cu binh Chiến tranh Vệ quốc đi thành đoàn, vừa đi vừa lau nước mắt. Sau khi quan tài được hạ huyệt bên cnh tường thành Kremlin, một loạt đại bác vang lên để tiễn đưa. Hôm đó, tất cả mọi hoạt động trên toàn cõi Liên bang Xô Viết đều dừng lại trong 3 phút để mọi người mặc niệm.

Theo nghị định của Đoàn chủ tịch Xô Viết tối cao, người ta đã lập một ngôi mộ bằng đá hoa, bên trên đắp nổi ngôi sao 5 cánh. Bên cạnh ngôi mộ, trên bờ thành cao chừng nửa mét là lá cờ Chiến thắng và một chiếc mũ sắt Hồng quân được làm bằng đồng. Ngày 8-5-1967, tổ hợp kiến trúc Mộ chiến sĩ vô danh được chính thc khánh thành. Ngn la vĩnh cu được thp lên t tâm ca ngôi sao trên m, được truyn v th đô t Đài tưởng nim Marsov Saint Petersburg.

Trên mặt đá của ngôi mộ có khắc dòng chữ: Anh là chiến sĩ vô danh, nhưng chiến công của anh là bất tử (tác giả là nhà thơ S.Mikhalkov). Ở bức tường đá bên trái ngôi mộ có dòng chữ: Đời đời nh ơn nhng người đã hy sinh vì T quc. Phía bên phải ngôi mộ là một lối đi nhỏ, bên cạnh có 10 khối đá hoa màu đỏ thẫm, mỗi khối chứa một chiếc lọ đựng đất của các thành phố anh hùng (Leningrad, Kiev, Volgagrad, Odessa, Sevastopol, Minsk, Kerch, Novorossisk, Tula) và khối đá nữa chứa đất từ pháo đài anh hùng Brest thời Chiến tranh Vệ quốc.

Từ khi ngôi mộ được lập, hng ngày luôn có 2 quân nhân tr túc trc bên m, 2 tiếng đồng h được thay phiên 1 ln. Cuối năm 1997, Tổng thống Nga ra Sắc lệnh đặt Vọng gác danh dự số 1 bên cạnh Mộ Người chiến sĩ vô danh.

Đến tháng Năm này, đã bảy mươi tư năm ngày Hồng quân Liên Xô chiến thắng hoàn toàn phát xít Đức, thắng lợi mang ý nghĩa quyết định dẫn đến kết thúc cuộc Chiến tranh Thế giới lần thứ 2. Hàng chc năm trôi qua, danh tính ca người lính có thi hài đặt bên cnh tường thành Kremlin vn là vô danh. Anh là chiến sĩ vô danh, nhưng chiến công của anh là bất tử như lời thơ của S. Mikhalkov khắc trên mặt đá của ngôi mộ.

Bùi Quang Huy

 

.
.
;
.
.